Урок 29 · Lekcja dwudziesta dziewiąta
Страдательный залог и безличные обороты на -o в польском языке
Podajemy wiadomości
| 1. | — | Tadku, pozwól, że włączę radio. Nie będzie ci przeszkadzać? |  |
| 2. | — | Oczywiście, że nie... Chcesz posłuchać wiadomości? | |
| 3. | — | Tak. O której godzinie ma być dziennik? | |
| 4. | — | Nastawiłeś radio na fale długie czy średnie? | |
| 5. | — | Na średnie. | |
| 6. | — | Przełącz na długie. Za pięć minut na falach długich będzie nadawany dziennik. |
* * *
| 7. | — | Tu Warszawa. Dobry wieczór państwu! Podajemy wiadomości dziennika wieczornego. Z zagranicy. | |
| 8. | — | Bruksela. W dniu wczorajszym wznowiono rozmowy na temat dalszego umacniania współpracy międzynarodowej. Obradowano nad zagadnieniem rozszerzenia działalności ekologicznej. W toku dyskusji podkreślono, że rozwój gospodarczy może następować wyłącznie w warunkach globalnej współpracy, niezależnie od systemów ekonomicznych poszczególnych krajów. Wiodącym problemem jest problematyka powstrzymania zmian klimatycznych oraz sprawa ochrony środowiska. Znajduje to szczególny wyraz w kampanii dla poparcia nowych technologii. Przypuszcza się, że wkrótce zostanie zredagowany komunikat końcowy. | |
| 9. | — | Waszyngton. W centrali NASA w USA rozpoczęli szkolenie przyszli astronauci z Polski, Francji i Japonii. | |
| 10. | — | Genewa. Na kolejnym posiedzeniu Światowej Organizacji Zdrowia przystąpiono do dyskusji nad sprawą przeniesienia części instytucji do powstającego w Wiedniu „Miasteczka Medycznego” budowanego przez rząd austriacki, które ma być wydzierżawione Organizacji za symboliczne euro rocznie. | |
| 11. | — | Sztokholm. Na uroczystym posiedzeniu zorganizowanym przez prezydium Królewskiej Akademii Nauk obecny był premier Szwecji. W przemówieniu wygłoszonym podczas przyjęcia złożył on podziękowanie uczonym za ich wybitne osiągnięcia w dziedzinie technologii medycznych i wzniósł toast za dalszy rozwój nauki europejskiej. | |
| 12. | — | Meksyk. Kostarykę nawiedziło w poniedziałek trzęsienie ziemi. Szczególnie silne wstrząsy wystąpiły w stolicy republiki i okolicach. Było to o godzinie piątej nad ranem. Ruchy tektoniczne wywołały panikę wśród mieszkańców. Przerwany został ruch komunikacji miejskiej. Są znaczne straty materialne. Z kraju. | |
| 13. | — | Warszawa. Dzisiejsza prasa podaje nowe meldunki o wykonaniu zobowiązań podjętych przez robotników dla uczczenia Święta Niepodległości. O wykonaniu zobowiązań meldują robotnicy Fabryki Samochodów Elektrycznych, Warszawskiej Fabryki Rowerów, inżynierowie, konstruktorzy i robotnicy Zakładów Technologicznych. | |
| 14. | — | Katowice. Górnicy z kopalni „Ziemowit” wezwali do współzawodnictwa inne kopalnie węgla. | |
| 15. | — | Warszawa. Uroczyście obchodzone będzie w całym kraju Święto Niepodległości. W Warszawie na Stadionie Narodowym odbędzie się 11 listopada uroczysta akademia. | |
| 16. | — | Łódź. W nowym centrum logistycznym zorganizowano spotkanie pracowników z członkami zarządu międzynarodowej korporacji. W czasie spotkania omawiano uchwały ostatniego posiedzenia zarządu. Poruszono też szereg zagadnień związanych z działalnością związków zawodowych. | |
| 17. | — | Warszawa. Dziś w Sejmie rozpoczęła się debata Komisji Cyfryzacji. | |
| 18. | — | Poznań. Dziś w Poznaniu zakończyły się obrady aktywistów Niezależnego Zrzeszenia Studentów. | |
| 19. | — | Warszawa. W Klubie Księgarza otwarto dziś wystawę nowości wydawniczych, przywiezionych do Polski na Międzynarodowe Targi Książki. Ogółem w bieżącym miesiącu wpłynęło około pięciu tysięcy zamówień na książki elektroniczne. | |
| 20. | — | W dzisiejszej prasie ogłoszono wyniki konkursu na opowiadanie o współczesnej Warszawie. Konkurs został zorganizowany przez redakcje Gazety Wyborczej, Rzeczpospolitej i tygodnika Polityka. Pierwszą nagrodę przyznano autorowi opowiadania „Warszawianka”. Ze sportu. | |
| 21. | — | We wrześniu polscy piłkarze rozegrają mecz z reprezentacją Hiszpanii. Spotkanie odbędzie się w Madrycie. | |
| 22. | — | Prognoza pogody na jutro. Jutro w całym kraju będzie zachmurzenie zmienne z możliwością przelotnych opadów. Na południu kraju większe rozpogodzenie. Temperatura maksymalna 23 stopnie na wschodzie i 21 stopni na zachodzie kraju. Pojutrze bez większych zmian. | |
| 23. | — | Nadaliśmy dziennik wieczorny. Obecnie prosimy posłuchać muzyki tanecznej. | |
Humor
Żona pana Nowaka wyszła z domu i po kilku dniach nie było jej jeszcze z powrotem. Pan Nowak zgłasza się na policję, gdzie dyżurny prosi, by petent wypełnił specjalny formularz, w którym należy opisać osobę zaginioną.
— Jeśli by moja żona się znalazła — mówi pan Nowak po dokonaniu tej czynności — prosiłbym bardzo, by jej tego formularza nie pokazywano.
Словарь
astronauta
austriacki
bieżący
budujący się
cyfryzacja
czynność
debata
długi
dokonać
dyżurny
działalność
астронавт
австрийский
текущий
строящийся
цифровизация
действие
дебаты
длинный
совершить
дежурный
деятельность
ekologiczny
elektryczny
europejski
fabryka
экологический
электрический
европейский
завод, фабрика
formularz
gospodarczy
górnik
Hiszpania
klimatyczny
kolejny
końcowy
kopalnia
Kostaryka
kraj
logistyczny
mecz
medyczny
meldować
формуляр
экономический
шахтер
Испания
климатический
очередной
заключительный
шахта
Коста-Рика
страна
логистический
матч
медицинский
докладывать
miasteczko
mieszkaniec
nadawać
nagroda
niepodległość
niezależnie
obradować
odbyć się
ogłosić
okolica
omawiać
городок
житель
передавать
премия
независимость
независимо
обсуждать разные вопросы
состояться
опубликовать
окрестность
обсуждать
opowiadanie
osiągnięcie
petent
piłkarz
podawać
podkreślić
pokój
ponownie
poruszyć
poszczególny
posiedzenie
рассказ
достижение
посетитель
футболист
передавать, сообщать
подчеркнуть
мир
вновь
затронуть
отдельный
заседание
pracownik
proces
prognoza
przelotny
przełączyć
przemówienie
przeniesienie
przyjęcie
przypuszczać
przyznać
работник
процесс
здесь: сводка
кратковременный
переключить
речь, выступление
перенесение
прием
предполагать
присудить
reprezentacja
republika
robotniczy
robotnik
rower
сборная команда
республика
рабочий
рабочий
велосипед
rozpogodzenie
rozwój
rząd
Rzeczpospolita
samochód
stopień
szereg
szkolenie
прояснение
развитие
правительство
республика
автомобиль
градус
ряд
подготовка
środowisko
targi
taneczny
technologiczny
toast
tygodnik
uchwała
uczcić
umocnienie
uroczysty
wezwać
wiadomość
Wiedeń
wiodący
wpłynąć
współzawodnictwo
wstrząs
wśród
wznowić
wydzierżawić
wygłosić
wykonać
zachmurzenie
zagadnienie
zarząd
zgłaszać się
zmiana
zmienny
znaczny
znaleźć się
окружающая среда
ярмарка
танцевальный
технологический
тост
еженедельник
решение
отметить, отпраздновать
укрепление
торжественный
вызвать
известие
Вена
главный
поступить
соревнование
толчок
среди
возобновить
сдать в аренду
произнести
выполнить
облачность
вопрос
правление
являться
изменение
переменный
значительный
быть обнаруженным
z powrotem
обратно
| dziennik | { | - (radiowy, telewizyjny) последние известия (синоним: wiadomości) - дневник |
| rozmowy | / | разговоры |
| \ | переговоры |
| zagraniczny | / | иностранный |
| – | заграничный | |
| – | зарубежный | |
| \ | внешний |
| akademia | { | академия торжественное заседание |
prognoza pogody
iść, zbliżać się na palcach
сводка погоды
идти, подходить на цыпочках
Комментарий
2. У существительных женского рода на согласный (типа rzecz) с окончанием им.-вин. падежа мн. ч. -i (-y) совпадают формы именительного, винительного и родительного падежа мн. числа:
им.-вин. мн.
род. мн.
ostatnie wiadomości
ciekawe rzeczy
te części
nowości wydawnicze
ostatnich wiadomości
ciekawych rzeczy
tych części
nowości wydawniczych
Это касается также слов dzień, dziecko:
wielkie dni
małe dzieci
wielkich dni
małych dzieci
Chcesz posłuchać wiadomości?
В этом примере род. пад., так как глаголы słuchać и posłuchać сочетаются только с род. пад.
8., 13., 14. В тексте урока встречаются новые примеры форм им. пад. мн. ч. личных существительных м. рода. Мы специально так часто обращаем внимание на особое образование этих форм, так как русские, говорящие по-польски, обычно делают в этой форме много ошибок. Обратите внимание на чередования согласных перед окончанием -i (-y).
Конструкции со страдательным причастием
Вам уже известно, что страдательные причастия настоящего времени (от глаголов несовершенного вида) в сочетании с соответствующими формами глагола być образуют страдательные обороты. В русском языке этим оборотам обычно соответствуют конструкции с глаголом на -ся. Страдательные обороты несовершенного вида образуют формы настоящего, прошедшего и будущего времени:
Запомните, что в польском языке возвратные глаголы (с się) в функции страдательного залога не встречаются.
Страдательные причастия прошедшего времени (от глаголов совершенного вида) образуют два типа страдательных оборотов. С одним типом (zostać + причастие) вы уже знакомы. Второй тип образуется с помощью глагола być. Разница между ними заключается в том, что оборот с глаголом zostać передает значение действия, процесса, а оборот с глаголом być — результат действия, состояние. Оборот с глаголом zostać употребляется в прошедшем и будущем времени:
Обороты с глаголом być употребляются в трех временах:
Различие между конструкциями: miasto zostało zniszczone и miasto było zniszczone следующее: в первом случае утверждается, что действие было произведено в прошлом, но его результаты сохранились до настоящего времени. Поэтому конструкция miasto zostało zniszczone может приближаться по употреблению к конструкции miasto jest zniszczone. Во втором случае результат произведенного действия, состояние относится к прошлому.
Безличные обороты (продолжение)
Русский язык гораздо свободнее, чем польский, пользуется страдательными конструкциями. Польский язык избегает страдательных оборотов и заменяет их безличными оборотами.
Вы уже знакомы с безличными оборотами в форме настоящего времени (с частицей się). Они переводятся на русский язык личными оборотами с глаголами на -ся или формой 3-го лица мн. ч. (т. наз. неопределенно-личной формой).
В прошедшем времени безличная форма образуется от обоих глагольных видов. Основа этой формы совпадает с основой страдательного причастия (у глаголов переходных) или образуется так, как основа страдательного причастия (у глаголов непереходных). К этой основе прибавляется суффикс -о.
| zamknięt(y) zamykan(y) przeczytan(y) czytan(y) poznan(y) poznawan(y) ocenion(y) ocenian(y) wzięt(y) bran(y) | zamknięto zamykano przeczytano czytano poznano poznawano oceniono oceniano wzięto brano |
Безличные формы непереходных глаголов:
chodzono
mówiono
telefonowano
czekano
stano
Возвратные глаголы сохраняют частицу się:
uczesano się
czesano się
ubrano się
ubierano się
umyto się
myto się
В тексте настоящего урока примеров безличной конструкции в форме прошедшего времени много.
Несовершенный вид
Obradowano nad zagadnieniem rozszerzenia działalności ekologicznej.
W czasie spotkania omawiano uchwały ostatniego posiedzenia zarządu.
— Mówiono mi, że w Polsce całuje się w rękę...
Совершенный вид
Wczoraj wznowiono rozmowy.
Ponownie przystąpiono do dyskusji.
Zorganizowano spotkanie pracowników.
Poruszono też szereg zagadnień.
Otwarto wystawę nowości wydawniczych.
Ogłoszono wyniki konkursu.
Nagrodę przyznano Andrzejowi X.
Упражнения
I. Переведите на польский язык следующие сочетания:
иностранное происхождение, иностранная валюта, заграничные вина, заграничные сигареты, министры иностранных дел, заграничные товары, заграничный паспорт, заграничная поездка, внешний рынок, внешняя политика, иностранные языки, зарубежные страны, зарубежная печать
II. Замените пассивные конструкции безличными оборотами:
- Ostatnie wiadomości są nadawane (były nadawane) o północy.
- Ostatnie wiadomości zostały nadane o północy.
- Dla uczczenia Święta Niepodległości były podejmowane (są podejmowane, zostały podjęte) zobowiązania.
- Jest zorganizowany (był organizowany, został zorganizowany) konkurs.
- Nasze osiągnięcia były negowane.
- Sklepy zostały zamknięte o godzinie dziewiętnastej.
- Wczoraj zostały wznowione obrady.
- W czasie spotkania zostały omówione uchwały zarządu.
- Kilkakrotnie były organizowane spotkania pracowników.
III. Поставьте числительные в нужном падеже:
- Wydano książkę w (25 000) egzemplarzy.
- Do (несколько десятков тысяч) mieszkań przeprowadzili się już nowi mieszkańcy.
- Wczoraj odbyło się uroczyste otwarcie (больше десяти) nowych stacji metra.
- Ten zakład przemysłowy nie zatrudnia nawet (100) robotników.
- Nie zdążyli omówić nawet (больше десяти) zagadnień.
- Prasa doniosła o uruchomieniu (21) obiektów przemysłowych.
- Oczekujemy jeszcze około (10) osób.
- Nastąpiło zderzenie (2) samochodów.