Learning Turkish from scratch!
Reading text 5

Cem sağını solunu bilmiyordu – Cem couldn’t tell his right from his left

Cem güler yüzlü bir çocuktu. Annesini üzmez, kardeşleriyle iyi geçinirdi. Onu herkes severdi. İlkokula yeni başlamıştı. İlk gün, bahçede boy sırasına göre diziliyorlardı. Cem, Erdal’a eş olmuştu.

Öğretmen:

— Çocuklar şimdi eşlerinizi iyi tanıyın. Biraz sonra sırayı dağıtacağım. Benim yardımım olmadan, eşinizi bulup sıradaki yerinize geçeceksiniz, dedi. Cem ile Erdal dikkatle birbirlerine baktılar. Bir süre sonra öğretmen:

— Sırayı bozup dağılın, diye bağırdı.

Çocuklar bahçenin dört bir yanına dağıldılar. Yeniden dizilmeye gelince, pek çoğu eşlerini bulmakta zorluğa düştüler.

Cem dudağını sarkıtmış çevresine bakınıp duruyordu. Ötede Erdal da onu arıyordu. Daha sonra, öğretmenin yardımıyla, bir kez daha eskisi gibi dizildiler, «Eşler el ele tutuşsunlar.» dedi öğretmen. Çocuklar birbirlerinin ellerini sıkı sıkı kavradılar.

Öğretmen:

— Ali, sol tarafındaki arkadaşına bak. Adını sor, diye seslendi.

Ali biraz durakladı. Sol yanını kestirememişti. Öğretmen yanına gelerek:

— Sol kolun hangisi? diye sordu. Ali cevaplayamadı. Yalnız Ali değil pek çok öğrenci sağ koluyla solunu ayıramıyordu. Hele Cem, hiç bilemiyordu sağını solunu. Öğretmen, çocuklara sağlarını sollarını belletmek için birçok yol denedi. Bazı çocuklar çabucak kavradılar. Bazıları ise öğrenemediler. Cem de belleyemiyordu bir türlü.

Akşamüstü eve dönünce, okuldaki çalışmaları annesine anlattı. Sağ koluyla sol kolunu ayırt edemediğinden yakındı.

Annesi:

Ondan kolay ne var oğlum! Bebekken, sağ koluna çiçek aşısı yaptırmıştım. Koskocaman iz bıraktı, diyerek Cem’in gömleğinin kolunu sıyırıp aşı izini gösterdi:

— Bak, işte bu sağ kolun! Unutma, aşılı kolun sağ kolun, dedi.

Aradan birkaç gün geçti. Annesi o gün aşure yapmıştı. Bir bölüğünü tabaklara koyup komşulara dağıtacaklardı... Cem dağıtma içinde annesine yardım ediyordu. Yakın komşuların hepsine birer tabak götürüp verdi.

Annesi:

— Yoruldun oğlum. Eline sağlık, sadece bir tabak kaldı. Onu da Hacı teyzelere götüreceksin, dedi.

Cem:

— Onlar ev değiştirdiler. Yeni evlerini bilmiyorum.

— Ben anlatırım şimdi. Eski evlerine yakın sayılır. İki sokak aşağıya ineceksin. Sağdaki ikinci sokağa sapacaksın. Sokağın sonuna doğru, küçük bir çeşme var. Onun yanındaki ev. Kapıdan girince beş basamaklı bir merdiven çıkacaksın. Sonra sağdaki kapıyı çalacaksın, anladın mı?

Cem şöyle bir düşündü ve:

— Anladım galiba, dedi. Annesi aşure kabını uzatırken, evi bir kez daha tarif etti...

Cem:

— Bu çok büyük bir tabak anne üstelik ağır da... diye sızlandı.

Annesi:

— Onlar kalabalık bir aile oğlum. Az yollarsak ayıp olur. Tabağa dikkat et, elinden kaydırma sakın... diyerek onu kapıya yöneltti.

Cem, Hacı teyzelerin eski evinin önüne gelince, şöyle bir durup çevresine bakındı. Sonra aşağı yola doğru yürüdü. İkinci sokağı buldu. Bu sokak sağlı sollu, iki yana uzayıp gidiyordu. Hangisine sapacağını düşündü: Sağdakine demişti annesi. Fakat o, sağını unutmuştu yine... Tam o sırada, Hacı teyzelerin eski komşularından biri çıktı karşısına. Cem hemen ona yolu sordu. Sokağa girince, çeşmeyi ve evi kolayca buldu. Bahçe kapısı açıktı. İçeriye girip beş basamaklı merdiveni çıktı... Sahanlığın sağ ve sol yanında iki kapı vardı.

Cem:

— Hangisini çalacaktım? diye mırıldandı. Sağdaki kapıyı çal, demişti annesi. Fakat Cem sağını solunu kestiremiyordu bir türlü.

Aşure kabını göğsüne bastırıp, gömleğinin bir kolunu yukarıya doğru sıyırmaya girişti. Amacı aşı izini bulmaktı. Yorgunluktan ve sıkıntıdan ter içinde kalmıştı. Gömleğini çekiştirirken birden, aşure kabı kollarından kaydı. Üstüne doğru devrilip yere düştü. Cem’in giysileri, aşureye bulandı. Porselen kap kırılmış, bin parça olmuştu. Gürültüyü duyan Hacı teyze:

— Hayırdır inşallah! diyerek kapıya koştu. Cem ile burun buruna geldiler. Cem şaşkınlık içinde bir an durakladı. Sonra ağlayarak, Hacı teyzenin kucağına atıldı...

Vocabulary for the text

ağır - heavy
amaç - goal, purpose
aşağıya inmek - to go down, to descend
aşure - ashure Tip

ayıp - shame, shameful
ayırmak - to separate, to distinguish
basamak - step, stair
bastırmak - to press
belletmek - to make someone learn, to teach / memorize
bir türlü - (not) at all, in no way
bozmak - to break, to spoil
bölüm - part, section
burun - nose
çekiştirmek - to pull in different directions, to tug at
çeşme - fountain, water source
çiçek aşısı - smallpox vaccine
dağılmak - to scatter, to disperse
dağıtmak - to distribute, to hand out
değiştirmek - to change
denemek - to try, to attempt
devrilmek - to topple, to fall over
dikkat etmek - to pay attention, to be careful
dizilmek - to line up
duraklamak - to pause, to hesitate
el ele tutuşmak - to hold hands
eş - pair, partner
girişmek - to undertake, to set about
gürültü - noise
iz - mark, scar, trace
kalabalık - crowded, large (for a family)
kapıyı çalmak - to knock on the door, to ring the doorbell

kavramak - to grasp, to comprehend; to hold tightly
kaydırmak - to let slip, to cause to slide
kestirmek - to determine, to figure out
kırılmak - to break, to be broken
kucak - embrace, lap / arms
merdiven çıkmak - to go up the stairs, to climb stairs
mırıldanmak - to mutter, to mumble, to murmur
parça - piece, part
porselen - porcelain
sağ - right side
sapmak - to turn
sarkıtmak - to let hang down, to let droop
sayılmak - to be considered, to count as
seslenmek - to call out
sıkı sıkı - tightly, firmly
sıkıntı - distress, trouble, difficulty
sıyırmak - to roll up (sleeves), to strip, to pull back
sızlanmak - to complain, to whine
sol - left side
şaşkınlık - surprise, astonishment, bewilderment
tarif etmek - to describe, to explain (the way)
ter içinde kalmak - to be covered in sweat, to sweat profusely
uzamak - to elongate, to stretch out
uzatmak - to hand, to extend
üzmek - to upset, to sadden
yan - side
yorgunluk - fatigue, tiredness
yöneltmek - to direct
yürümek - to walk
zorluk - difficulty

Questions on the text

Cem nasıl bir çocuktu?
Cem kime eş olmuştu?
Öğretmen çocuklardan neler istedi?
Çocukların çoğu eşlerini bulmakta zorlandılar mı?
Ali sol yanını ayırt edebildi mi?
Öğrenciler sol kolunu ayırabiliyorlar mıydı?
Cem akşamüstü eve dönünce annesine ne anlattı?
Anne sağ koluyla solunu ayırmak için Cem’e ne gösterdi?
Cem’in sağ koluna ne oldu?
Cem kime aşure götürdü?
Cem Hacı teyzelerin eski komşularından birine ne sordu?
Cem Hacı teyzenin evine gelince hangi kapısını çalmayı biliyor muydu?
Cem ne yapmaya karar verdi?
Cem gömleğini çekiştirirken ne oldu?

Answers to the questions (click)

1. Cem nasıl bir çocuktu? (What kind of child was Cem?) The answer is found in: «Cem güler yüzlü bir çocuktu. Annesini üzmez, kardeşleriyle iyi geçinirdi. Onu herkes severdi.» (Cem was a smiling child. He didn’t upset his mother, got along well with his siblings. Everyone loved him.) → Cem güler yüzlü, annesini üzmeyen, kardeşleriyle iyi geçinen ve herkesin sevdiği bir çocuktu. (Cem was a smiling child who did not upset his mother, got along well with his siblings, and was loved by everyone.)

2. Cem kime eş olmuştu? (Who was Cem paired with?) The answer is found in: «Cem, Erdal’a eş olmuştu.» (Cem was paired with Erdal.) → Cem Erdal’a eş olmuştu. (Cem was paired with Erdal.)

3. Öğretmen çocuklardan neler istedi? (What did the teacher ask of the children?) The answer is found in: «Benim yardımım olmadan, eşinizi bulup sıradaki yerinize geçeceksiniz.» (Without my help, you will find your partner and take your place in line.) → Öğretmen çocuklardan yardımsız eşlerini bulup sıradaki yerlerine geçmelerini istedi. (The teacher asked the children to find their partners without help and take their places in line.)

4. Çocukların çoğu eşlerini bulmakta zorlandılar mı? (Did most of the children have difficulty finding their partners?) The answer is found in: «Yeniden dizilmeye gelince, pek çoğu eşlerini bulmakta zorluğa düştüler.» (When it came time to line up again, many of them had difficulty finding their partners.) → Evet, çocukların pek çoğu eşlerini bulmakta zorluğa düştüler. (Yes, many of the children had difficulty finding their partners.)

5. Ali sol yanını ayırt edebildi mi? (Was Ali able to distinguish his left side?) The answer is found in: «Ali biraz durakladı. Sol yanını kestirememişti... Ali cevaplayamadı.» (Ali hesitated a bit. He couldn’t figure out his left side... Ali couldn’t answer.) → Hayır, Ali sol yanını ayırt edemedi. (No, Ali was unable to distinguish his left side.)

6. Öğrenciler sağ koluyla sol kolunu ayırabiliyorlar mıydı? (Were the students able to distinguish their right arm from their left?) The answer is found in: «Yalnız Ali değil pek çok öğrenci sağ koluyla solunu ayıramıyordu.» (Not just Ali, many students couldn’t distinguish their right arm from their left.) → Hayır, pek çok öğrenci sağ koluyla sol kolunu ayıramıyordu. (No, many students could not distinguish their right arm from their left.)

7. Cem akşamüstü eve dönünce annesine ne anlattı? (What did Cem tell his mother when he returned home in the late afternoon?) The answer is found in: «Okuldaki çalışmaları annesine anlattı. Sağ koluyla sol kolunu ayırt edemediğinden yakındı.» (He told his mother about the school activities. He complained that he couldn’t distinguish his right arm from his left.) → Cem okuldaki çalışmaları anlattı ve sağ koluyla sol kolunu ayırt edemediğinden yakındı. (Cem talked about the school activities and complained that he couldn’t distinguish his right arm from his left.)

8. Anne sağ koluyla solunu ayırmak için Cem’e ne gösterdi? (What did the mother show Cem so he could distinguish his right arm from his left?) The answer is found in: «Sağ koluna çiçek aşısı yaptırmıştım. Koskocaman iz bıraktı... Aşılı kolun sağ kolun.» (I had you get a smallpox vaccine on your right arm. It left a huge scar... The arm with the vaccine is your right arm.) → Anne Cem’e sağ kolundaki çiçek aşısı izini gösterdi. (The mother showed Cem the smallpox vaccine scar on his right arm.)

9. Cem’in sağ koluna ne oldu? (What was on Cem’s right arm?) The answer is found in: «Sağ koluna çiçek aşısı yaptırmıştım. Koskocaman iz bıraktı.» (I had you get a smallpox vaccine on your right arm. It left a huge scar.) → Cem’in sağ koluna çiçek aşısı yapılmıştı ve koskocaman bir iz bırakmıştı. (Cem had been given a smallpox vaccine on his right arm, and it had left a huge scar.)

10. Cem kime aşure götürdü? (Who did Cem take the ashure to?) The answer is found in: «Sadece bir tabak kaldı. Onu da Hacı teyzelere götüreceksin.» (Only one plate is left. You will take it to Aunt Hacı and her household.) → Cem Hacı teyzelere aşure götürdü. (Cem took ashure to Aunt Hacı and her family.)

11. Cem Hacı teyzelerin eski komşularından birine ne sordu? (What did Cem ask one of Aunt Hacı’s former neighbors?) The answer is found in: «Fakat o, sağını unutmuştu yine... Tam o sırada, Hacı teyzelerin eski komşularından biri çıktı karşısına. Cem hemen ona yolu sordu.» (But he had forgotten his right side again... Just then, one of Aunt Hacı’s former neighbors appeared before him. Cem immediately asked him the way.) → Cem ona Hacı teyzelerin yeni evinin yolunu sordu. (Cem asked him the way to Aunt Hacı’s new house.)

12. Cem Hacı teyzenin evine gelince hangi kapıyı çalmayı biliyor muydu? (Did Cem know which door to knock on when he came to Aunt Hacı’s house?) The answer is found in: «Sahanlığın sağ ve sol yanında iki kapı vardı... Fakat Cem sağını solunu kestiremiyordu bir türlü.» (There were two doors on the right and left sides of the landing... But Cem couldn’t figure out his right from his left at all.) → Hayır, Cem sağını solunu kestiremediği için hangi kapıyı çalacağını bilmiyordu. (No, Cem didn’t know which door to knock on because he couldn’t tell his right from his left.)

13. Cem ne yapmaya karar verdi? (What did Cem decide to do?) The answer is found in: «Gömleğinin bir kolunu yukarıya doğru sıyırmaya girişti. Amacı aşı izini bulmaktı.» (He started to roll up one sleeve of his shirt. His goal was to find the vaccine scar.) → Cem sağ kolunu bulmak için gömleğinin kolunu sıyırıp aşı izini aramaya karar verdi. (Cem decided to roll up his shirt sleeve and look for the vaccine scar to find his right arm.)

14. Cem gömleğini çekiştirirken ne oldu? (What happened while Cem was tugging at his shirt?) The answer is found in: «Gömleğini çekiştirirken birden, aşure kabı kollarından kaydı. Üstüne doğru devrilip yere düştü. Cem’in giysileri, aşureye bulandı. Porselen kap kırılmış, bin parça olmuştu.» (While tugging at his shirt suddenly, the ashure bowl slipped from his arms. It toppled over him and fell to the floor. Cem’s clothes were covered in ashure. The porcelain bowl broke into a thousand pieces.) → Aşure kabı Cem’in kollarından kaydı, yere düştü ve kırıldı. Cem’in giysileri aşureye bulandı. (The ashure bowl slipped from Cem’s arms, fell to the floor, and broke. Cem’s clothes were covered in ashure.)