Verbal adverbs (Gerunds) -(y)ken, -dıkça, -ar...-maz. The causative voice in the Turkish language

Lesson vocabulary

The verbal adverb ending in -(y)ken

The form ending in -(y)ken does not follow the rules of vowel harmony. This form can be attached either to noun bases (translating into English as time clauses like “when [I, you, he/she...] was/were”), or to verb bases in the aorist (simple present) tense, translating as “while”, “when”, or an “-ing” clause.

The -(y)ken form denotes a secondary, continuous action that serves as a background for the main action.

1. Kardeşim küçükken çok ağlardı. - When my brother was little, he used to cry a lot.
2. Yağmur yağarken (yağmak - yağ + ar + ken) ben dışarıdaydım. - While it was raining, I was outside.

Exercise 22.1. Write the sentences using the verbs given in brackets in the -(y)ken form.

1. Biz (oynamak) o oyuna katılmadı.
2. Onlar (mutfakta) Nail geldi.
3. “Özür dilerim”. Suna bunu (söylemek) doğruca Akif’a bakıyordu.
4. Daha sonra ağır adımlarla odaya (çıkmak) ikisi de rahat ve huzurluydu.
5. Küçük oğlan dondurma servisi (yapmak), kendisiyle gurur duyarak, “Aynı restorandaki gibi oldu”, dedi.
6. Mustafa (gitmek) saat beş buçukta evde olacağını söyledi.
7. Masaya (oturmak) Liz ona ihtiyatla baktı.

8. Kapılar (kapanmak) ona el salladı.
9. Ben (burada) seni kimse öldüremez, kızım.
10. Ablamın (küçük) tarla çiçeği olmak istemesi beni çok güldürmüştü.
11. Kötü bir şeyler (kurmak), hep böyle gözleri ışıldardı.
12. Öyle hızlıydılar ki onlara (bakmak) gözlerim yoruldu.
13. Fadime Teyzenin benimle (konuşmak) en sık sözcük “Cısss” dır.
14. Fatma çeşmeye bez yıkamaya (gitmek) bebeği Şimşek’e bırakıyordu.

The verbal adverb ending in -dıkça, -dikçe, -dukça, -dükçe

The form ending in -dıkça / -tıkça, -dikçe / -tikçe, -dukça / -tukça, -dükçe / -tükçe denotes a continuous secondary action happening simultaneously with the main one.

The verbal adverb ending in -dıkça can correspond to various English constructions and phrases depending on the context.

“as...” / “the more...”

1. Aklıma geldikçe yazarım. - As ideas come to my mind, I will write them down.
2. O anlattıkça merakımız artıyordu. - As he explained, our curiosity grew.

“as long as...” / “unless/until...”. Usually, these phrases correspond to the -dıkça construction in its negative form.

1. Bir işi sevmedikçe başarılı olamazsın. - As long as you don’t love a job (unless you love it), you won’t be successful at it.

“the more..., the more...”

1. Çok pratik yaptıkça daha iyi Türkçe öğreniyoruz. - The more we practice, the better we learn Turkish.

participle / “-ing” clauses

1. Çocuk büyüdükçe güzelleşiyor. - Growing up, the child becomes more beautiful.

complex sentences with “whenever” or “every time”

1. Ben yapma dedikçe sen inat ediyorsun. - Every time I say “don’t do it”, you act stubbornly.

Using the same verb first with the -dıkça / -tıkça affix and then in its conjugated personal form emphasizes the continuous and highly repetitive nature of the action, translating into English as “endlessly” or “keeps on doing it”.

1. Bu şarkıyı söyledikçe söylüyor. - He keeps on singing this song endlessly.

When the verbs “gitmek” and “olmak” take this affix, they form adverbs with specific meanings: “gittikçe” - gradually / step by step, “oldukça” - quite / rather.

1. Ayak sesleri gittikçe yaklaşıyordu. - The footsteps were gradually getting closer.

The verbal adverb ending in ...-ar, -er ...-maz, -mez

This form is created by attaching to the exact same verb root first the affirmative aorist (simple present) tense affix (...-ar, -er), and then the negative aorist affix (-maz, -mez). This construction acts as a partial synonym to the -ınca form, but it depicts an even faster sequence of events, translating into English as “as soon as...” or “the moment...”.

Zil çalar çalmaz kapıya koştum. - As soon as the bell rang, I ran to the door.

Exercise 22.2. Write the sentences using the verbs given in brackets in the ...-ar, -er ...-maz, -mez form.

1. Ahmet okuldan (gelmek) uyudu.
2. Onu (görmek) hemen tanıdım.
3. Serdar’ın annesiyle babası, haberi (duymak), soluk soluğa odasına koştular.
4. Odaya (girmek) Bill onu öptü.
5. Öğretmenimiz sınıfa (girmek) yoklama aldı.
6. Ben annem bağırmaya (başlamak) kulaklarımı tıkadım.

The causative voice

The causative voice in the Turkish language indicates compelling, causing, letting, or allowing someone to perform an action. In English, these meanings are typically expressed using a composite verb structure (to make someone do something, to let someone do something, to have someone do something, etc.). In Turkish, however, a single verb in the causative voice corresponds to such phrases.

The causative voice in Turkish is formed by adding the following affixes to the verb stem:

-tır, -tir, -tur, -tür / -dır, -dir, -dur, -dür:

inanmak (to believe) - inan + dır + mak - to make someone believe, to convince
yemek (to eat) - ye + dir + mek - to make someone eat, to feed
iyileşmek (to get better) - iyileş + tir + mek - to make better, to cure/heal
gülmek (to laugh) - gül + dür + mek - to make someone laugh
durmak (to stop [intransitive]) - dur + dur + mak - to stop something [transitive]
değişmek (to change [intransitive]) - değiş + tir + mek - to change something [transitive]

-t for multisyllabic stems ending in a vowel and the consonants l and r:

beklemek (to wait) - bekle + t + mek - to make someone wait
okumak (to read) - oku + t + mak - to make someone read, to teach
çıkarmak (to take out) - çıkar + t + mak - to have something taken out/extracted
oturmak (to sit) - otur + t + mak - to make someone sit, to seat someone
düzelmek (to get better/fixed) - düzel + t + mek - to correct, to fix

-ır, -ir, -ur, -ür:

batmak (to sink [intransitive]) - bat + ır + mak - to sink something [transitive]
doğmak (to be born) - doğ + ur + mak - to give birth
düşmek (to fall) - düş + ür + mek - to drop
içmek (to drink) - iç + ir + mek - to make someone drink, to water
bitmek (to finish/end [intransitive]) - bit + ir + mek - to finish something
pişmek (to be cooked) - piş + ir + mek - to cook something

-ıt, -it, -ut, -üt:

akmak (to flow) - ak + ıt + mak - to pour, to let flow, to spill
korkmak (to be afraid) - kork + ut + mak - to scare, to frighten

Onomatopoeia in the Turkish language

In the Turkish language, there are a number of words belonging to different parts of speech that represent various sounds existing in reality. We call such words onomatopoeic words. Since they often don’t have a direct equivalent in English, they are translated descriptively or using English onomatopoeia. Here are a few examples:

çatır çatır - imitating cracking, crunching
horul horul - imitating snoring
katır katır - imitating loud crunching/chomping
kıtır kıtır - imitating a crispy crunch or crackle
şarıl şarıl - imitating the splashing or gurgling of water
tıkır tıkır - imitating ticking, clicking, or tapping
gıcır gıcır - imitating creaking or squeaking

For instance, onomatopoeic adverbs are used before a verb and are usually doubled.

1. Kocam sabaha kadar horul horul uyudu. - My husband slept snoring loudly until morning.
2. Dişlerimden tıkır tıkır, göğsümden de küt küt sesler geliyordu. - My teeth were chattering (tıkır tıkır), and my heart was pounding out of my chest (küt küt - here imitating the sound of a beating heart).
3. Bir gün güneş pırıl pırıl açtı. - One day the sun shone brightly (pırıl pırıl - sparklingly/brilliantly).

Onomatopoeic nouns are formed by adding the affix -tı (-ti, -tu, -tü) / -dı (-di, -du, -dü) to the root:

çatır + tı - çatırtı - a crackle, crunch
horul + tu - horultu - a snore
şarıl + tı - şarıltı - a splash, babble
gıcır + tı - gıcırtı - a creak

By adding the verb-forming affix -da to the roots discussed above, the stems of onomatopoeic verbs are formed:

çatır + da + mak - çatırdamak - to crackle, to crunch
gıcır + da + mak - gıcırdamak - to creak
tıkır + da + mak - tıkırdamak - to tick, to click, to tap

The word-building affix -gan / -kan, -gen / -ken

The word-building affix -gan / -kan, -gen / -ken is attached to two-syllable verb stems to form adjectives denoting a constantly manifesting trait or tendency:

Çalışmak - çalış + kan - hardworking, industrious
Unutmak - unut + kan - forgetful
Yapışmak - yapış + kan - sticky, clingy
Çekinmek - çekin + gen - shy, timid
Konuşmak - konuş + kan - talkative

Exercise 22.3. Read the text.

Text: İki defa kurtarılan hayat (A life saved twice)

Göle yakın bir tarlada çalışan bir çocuk “imdat” sesini duyar. İşini bırakır ve sese doğru koşmaya başlar. Gölde boğulan genç adamı görür. Hemen suya atlar ve genç adamı boğulmaktan kurtarır.

Genç adamın babası oğlunu ölümden kurtaran çocuk ile tanışmak ve teşekkür etmek ister. Bunun için çocuğu evine davet eder. Genç adamın babası çocukla beraber yemek yer, sohbet eder ve çocuğa gelecek ile ilgili planlarını sorar. Çocuk “Ben doktor olmak istiyorum. Ama benim babam fakir ve tıp eğitimi çok pahalı. Maalesef ben de babam gibi çiftçi olacağım” der. Genç adamın babası çocuğa “Üzülme, sen benim oğlumu kurtardın. Ben de seni sevindirmek isterim. Eğer istiyorsan sen tıp eğitimi alabilirsin. Bütün masraflarını ben karşılayacağım” der.

Fleming, İngiltere’den Afrika’ya uçtu ve yeni ilacını İngiltere Başbakanı Winston Churchill’e uyguladı. Penisilinin keşfine kadar ölümcül bir hastalık olan zatürre, Churchill’i öldürmeyi başaramadı. İlaç hemen tesirini gösterdi. Penisilini keşfeden ve bu ilacı ile başbakanı bizzat tedavi eden Alexander Fleming, Churchill’in hayatını kurtardı.

Yıllar önce İskoçya’daki küçük gölde genç Churchill’i boğulmaktan kurtaran ve çiftçi olacakken baba Churchill’in maddi desteği sayesinde tıp eğitimi alan genç İskoç, Doktor Alexander Fleming’ten başkası değildi.

karı koca - husband and wife, couple
İskoçya - Scotland
soyunmak - to undress
kramp - cramp
imdat - help!
batmak - to sink
boğulan genç adamı - the drowning young man
kurtarmak - to save
eğitim - education
maalesef - unfortunately
çiftçi - farmer
tıp - medicine
tedavi etmek - to treat (medically)
masraf - expense, cost
teşhis - diagnosis
zatürre - pneumonia
şiddetli - severe
keşfetmek - to discover
başbakan - prime minister
uygulamak - to apply, to administer
ölümcül bir hastalık - a deadly disease
başarmak - to succeed, to manage
tesir - effect
bizzat - personally
maddi desteği sayesinde - thanks to the financial support
başkası değildi - was none other than