Изучаем турецкий язык с нуля!
Ders 5


Урок 5. Настоящее время данного момента

Словарь урока

ağlamak - плакать
almak - брать, взять
anlamak - понимать
anlatmak - объяснять, рассказывать
ay - месяц
bakmak - смотреть
beklemek - ждать
bulaşıkları yıkamak - мыть посуду
çalışmak - работать
(keman) çalmak - играть на скрипке
çıkmak - 1) выходить 2) подниматься
   3) появляться
Çok güzel! - Очень хорошо!
dışarı çıkmak - выйти на улицу, наружу
dinlemek - слушать
dinlenmek - отдыхать
dönmek - возвращаться
fotoğraf çekmek - фотофафировать
gelmek - приходить
girmek - входить
gitmek - идти, ходить, уходить
görmek - видеть
gün - день
içmek - пить
istemek - хотеть
kaç - сколько
kahvaltı yapmak - завтракать
kalkmak - вставать
konuşmak - говорить
mevsim - сезон
okumak - читать, учиться
(satranç) oynamak - играть (в шахматы)
sevmek - любить
sigara içmek - курить
söylemek - сказать
(çiçekleri) sulamak - поливать (цветы)
susmak - молчать
şarkı söylemek - петь песни
tekrarlamak - повторять
telefon etmek - звонить
televizyon izlemek, seyretmek - смотреть
   телевизор
temizlemek - чистить, убирать
uyumak - спать
vermek - давать
yardım etmek - помогать
yazmak - писать
yemek - есть
yıl - год
yüzmek - плавать

Повелительное наклонение глагола

В словарях турецкий глагол представлен в форме инфинитива. Показателем инфинитива является аффикс -mak, -mek. Турецкий инфинитив не имеет видовых значений (значений совершенного и несовершенного вида), поэтому может переводиться на русский язык инфинитивами обоих видов.

Повелительное наклонение в турецком языке выражает приказ к совершению действия, а в некоторых случаях мольбу и просьбу. 1-ое лицо единственного и множественного чисел не имеет форм повелительного наклонения (я, мы).

Образование форм повелительного наклонения происходит следующим образом: отбрасывается показатель инфинитива -mak, -mek и к получившейся основе прибавляются аффиксы.

Konuşmak

Sen konuş
O konuş + sun
  sın sin sun sün   Говори
Пусть он (она) говорит
Siz konuşun(uz)
Onlar konuşsunlar.
  ın (in, un, ün)
sınlar, sinler, sunlar, sünler
  Говорите
Пусть они говорят

Особенностью 2-го лица множественного числа является то, что здесь допустимы два аффикса: ın (in, un, ün) и ınız (iniz, unuz, ünüz).

Если основа инфинитива оканчивается на гласную, то в форме 2-го лица множественного числа появляется вставочный Y:

okumak

Sen oku
O oku + sun
  Читай
Пусть он (она) читает
Siz okuyun
Onlar okusunlar
  Читайте
Пусть они читают

Упражнение 5.1. Переведите на турецкий язык.

Читай, говорите, пусть они войдут, приходи, отдыхайте, слушайте, пусть он завтракает, повторите, пусть они учатся, спите, возвращайся, молчи, мойте посуду.

Ключ

Отрицательная и вопросительная формы

Отрицательная форма глагола образуется путем присоединения к основе глагола аффикса -ma, -me:

Okumak okumamak (читать - не читать)
Gelmek gelmemek (приходить - не приходить)

Отрицательная форма повелительного наклонения имеет те же аффиксы, что и положительная форма. Отрицательные аффиксы -ma, -me предшествуют аффиксам, выражающим значение повелительного наклонения:

Ben
Sen okuma
O okumasın
Не читай
Пусть он (она) не читает
bekleme
beklemesin
Не жди
Пусть он не ждёт
Biz
Siz okumayın
Onlar okumasınlar
Не читайте
Пусть они не читают
beklemeyin
beklemesinler
Не ждите
Пусть они не ждут

Обратите внимание, что присоединение отрицательных аффиксов -ma, -me сокращает число аффиксов повелительного наклонения до двух: sın, yın, sınlar если предшествует -ma и sin, yin, sinler если предшествует -me.

Вопросительная форма повелительного наклонения имеет только 3-е лицо единственного и множественного чисел. Вопросительная форма образуется путем прибавления частицы и её вариантов.

Ben
Sen
О okusun mu?
Ему читать? Okumasın mı? Ему не читать?
Biz
Siz
Onlar okusunlar mı?
Им читать? Okumasınlar mı? Им не читать?

Настоящее время данного момента (-[ı]yor)

Настоящее время данного момента обозначает действие, происходящее в момент речи (Она спит), а также действие, которое осуществляется в настоящем в более широком смысле слова (Он учится в университете).

Настоящее время образуется присоединением безвариантного аффикса -yor к основе глагола. Аффиксу настоящего времени -yor могут предшествовать только гласные ı, i u, ü.

1. Этот аффикс непосредственно присоединяется к основе, если она заканчивается на гласный u:

Oku + yor = okuyor

2. Если основа глагола заканчивается на другие гласные, то происходит изменение конечного гласного на ı, i u, ü в зависимости от предыдущего слога в соответствии с законом гармонии гласных.

Anla + yor = anlıyor
Bekle + yor = bekliyor
Oyna + yor = oynuyor
Söyle + yor = söylüyor

Если основа глагола оканчивается на согласный, то аффиксу -yor должен предшествовать один из гласных ı, i u, ü в зависимости от предыдущего слога в соответствии с законом гармонии гласных.

Yap + ı + yor = yapıyor
Gel + i + yor = geliyor
Konuş + u + yor = konuşuyor
Dön + ü + yor = dönüyor
  ısın + ı + yor = ısınıyor
gir + i + yor = giriyor
kaybol + u + yor = kayboluyor
yüz + ü + yor - yüzüyor

В турецком языке есть два глагола gitmek и etmek, которые при прибавлении аффикса yor меняют глухой согласный t на звонкий d:

Git + i + yor = gidiyor
Et + i + yor = ediyor

Спряжение глагола в настоящем времени происходит путем прибавления личных аффиксов сказуемости, которые представлены только одним вариантом.

Ben okuyorum
Sen okuyorsun
O okuyor
Biz okuyoruz
Siz okuyorsunuz
Onlar okuyorlar

1. Nerede oturuyorsun? - Где ты живёшь?
2. Ben arkadaşlarımı bekliyorum. Я жду друга.

Отрицательная и вопросительные формы

Как вам уже известно, отрицание образуется прибавлением аффиксов -ma, -me.

Если последний слог основы глагола содержит a или ı, то частица ma изменяется на .

Если последний слог основы глагола содержит e или i, то частица me изменяется на mi.

Если последний слог основы глагола содержит o или u, то частица ma изменяется на mu.

Если последний слог основы глагола содержит ö или ü, то частица ma изменяется на .

A, I
ma → mı
Yazmıyor
  E, İ
me → mi
bilmiyor
O, U
ma → mu
konuşmuyor
  Ö, Ü
me → mü
görmüyor

Ben okumuyorum
Sen okumuyorsun
O okumuyor
Biz okumuyoruz
Siz okumuyorsunuz
Onlar okumuyorlar

1. Kedi balık istemiyor. - Кошка не хочет рыбу.
2. Babaannem televizyon seyretmiyorlar. - Родители не смотрят телевизор.

Вопросительная форма образуется с помощью вопросительной частицы mu, за которой следуют личные аффиксы.

Ben okuyor muyum?
Sen okuyor musun?
O okuyor mu?
Biz okuyor muyuz?
Siz okuyor musunuz?
Onlar okuyorlar mı?
Ben okumuyor muyum?
Sen okumuyor musun?
O okumuyor mu?
Biz okumuyor muyuz?
Siz okumuyor musunuz?
Onlar okumuyorlar mı?
1. Bebek ağlıyor mu? - Ребёнок плачет?
2. Dondurma istiyor musun? - Ты хочешь мороженое?

Упражнение 5.2. Проспрягайте глаголы в положительной, отрицательной и вопросительной форме.

Istemek, yazmak, konuşmak, söylemek, dönmek, susmak, gelmek, gitmek, bakmak, sevmek

Упражнение 5.3. Переведите на русский язык.

bekliyor, geliyor musun, yazmıyorum, konuşuyorum, dinleniyor musunuz, beklemiyorlar mı, yardım ediyorlar, söylüyor, istemiyor musunuz, sormuyorsun, giriyoruz, anlamıyoruz, dinlemiyorsun, okumuyorlar mı, susuyor, gidiyoruz, gelmiyorlar, istiyor musun, çalışmıyorsunuz, seviyorum

Упражнение 5.4. Напишите предложения, используя глаголы, данные в скобках, в утвердительной форме настоящего времени данного момента.

  1. Bahçıvan bahçeyi (temizlemek).
  2. Öğrenciler şarkı (söylemek).
  3. Dedem masal (anlatmak).
  4. Kardeşim ve ben satranç (oynamak).
  5. Onlar denizde (yüzmek).
  6. Babam bahçede çiçekleri (sulamak).
  7. Annem mutfakta bulaşıkları (yıkamak).
  8. Öğretmen sınıfta ders (anlatmak).
  9. Ali televizyon (izlemek)
  10. Kuşlar dalda şarkı (söylemek).
  11. Ben sigara (içmemek)
  12. Babam kahvaltı (yapmak)
  13. Annem süpermarkete (gitmek)
Ключ

Упражнение 5.5. Выберите из предложенных глаголов подходящие по смыслу и допишите предложения.

Çalmak / çekmek / seyretmek / dinlemek / yemek / oynamak

Ahmet televizyon seyrediyor mu?

  1. Kahvaltıda patates musunuz?
  2. Biz radyo .
  3. Selman çok güzel gitar .
  4. Sen çok güzel fotoğraf .
  5. Fatih çok güzel tenis .
Ключ

Упражнение 5.6. Прочитайте диалог и ответьте на вопросы.

Ali: Merhaba Sadık.
Sadık:  Merhaba Ali.
Ali: Ne yapıyorsun burada?
Sadık: Dondurma yiyorum. Sen de istiyor musun?
Ali: Evet, iyi olur.
Sadık: Nasıl dondurma istiyorsun?
Ali: Kremalı dondurma istiyorum.
  1. Sadık nerede?
  2. Sadık ne yiyor?
  3. Ali hangi dondurmayı seviyor?

ТЕМА: Я студент. Ben bir öğrenciyim

Упражнение 5.7. Прочитайте текст и расскажите о себе.

Ben bir öğrenciyim. Ben her sabah saat 7:00’de kalkıyorum. Önce elimi ve yüzümü yıkıyorum. Sonra kahvaltımı yapıyorum. Saat 7:30’ da okula gidiyorum. Ben öğle yemiğimi okulda yiyorum. Öğle teneffüsünde çay içiyorum ve dinleniyorum. Çünkü öğleden sonra yine ders var. Bensaat 15:00’te eve geliyorum. Evde bir saat uyuyorum. Sonra derslerimi tekrarlıyorum ve dışarı çıkıyorum. Dışarıda arkadaşlarımla futbol oynuyorum. Ben cumartesi ve pazar günleri okula gitmiyorum. Evde kitap okuyorum, ders çalışıyorum ve televizyon seyrediyorum.

Вопросительные слова hangi и nasıl в турецком языке

Вопросительные слова hangi и nasıl переводятся на русский язык какой, который. Принципиальная разница состоит в том, что слово hangi употребляется если речь идет о выборе предмета из ряда других:

Hangi araba büyük? - Какая из машин большая?
Kırmızı araba büyük. - Красная машина большая.
Hangi kitap ilginç? - Какая из книг интересная?
Rekorlar kitabı ilginç. - Книга рекордов интересная.

Слово nasıl называет качество, свойство предмета, а также признак действия:

Nasıl ev? - Какой дом?
Büyük ev. - Большой дом.
О nasıl Rusça konuşuyor? - Как он говорит по-русски?
О iyi Rusça konuşuyor. - Он хорошо говорит по-русски.

ТЕМА: Времена года
Hangi mevsimdeyiz?

İlkbahar (Mart-Nisan-Mayıs)
Yaz (Haziran-Temmuz-Ağustos)
Sonbahar (Eylül-Ekim-Kasım)
Kış (Aralık-Ocak-Şubat)
Весна (март, апрель, май)
Лето (июнь, июль, август)
Осень (сентябрь, октябрь, ноябрь)
Зима (декабрь, январь, февраль)

— Merhaba Ali!
— Merhaba Ayşe!
— Bir yılda kaç mevsim var?
— Dört mevsim var.
— Sonbahar mevsiminde hangi aylar var?
— Eylül, ekim, kasım ayları var.
— Şimdi hangi aydayız?
— Eylül ayındayız.

Упражнение 5.8. Прочитайте, переведите и составьте подобные диалоги.

  1. Hangi mevsimdeyiz?
    Sonbahar mevsimindeyiz.
  2. (Biz şimdi) hangi aydayız?
    Eylül ayındayız.
  3. Eylül kaçıncı ay?
    Dokuzuncu ay.
  4. Kasım ayı hangi mevsimdedir?
    Sonbahar mevsimindedir.
  5. Bir yılda kaç ay vardır?
    On iki ay vardır.

Прочитайте шутку.

Mevsimler

Öğretmen bir öğrencisini kaldırarak sordu: — Söyle bakalım yavrum kaç mevsim vardır? — İki mevsim vardır öğretmenim. — Demek iki ha? Bir de adlarını söyler misin? — Deniz mevsimi, kayak mevsimi efendim.

Biz şimdi hangi aydayız? — Какой сейчас месяц?
Eylül ayındayız. — Сейчас сентябрь.

Bugün ayın kaçı? — Какое сегодня число?
Bugün ayın üçü. — Сегодня третье число.


Только зарегистрированные пользователи могут добавлять комментарии.

Комментарии  

+2 # Таня 20.11.2013 07:59
Скажите,пожалуй ста, как на турецком будет читаться время, например 7:30?
+5 # -Creat!ve- 05.12.2013 14:30
Вам дали ответ выше.
+5 # Таня 22.11.2013 08:24
Скажите, пожалуйста, какой аффикс надо присоединять к числительному iki , если говорим: сегодня второе число?
+11 # Октай 16.12.2013 08:25
Цитирую Таня:
Скажите, пожалуйста, какой аффикс надо присоединять к числительному iki , если говорим: сегодня второе число?
bugün ayın ikisi
+6 # Elena N 26.09.2014 14:08
это просто моя версия. возможно много ошибок...с таким типом заданий у меня плохо..
Упражнение 5.3.
Он ждёт. ты приходишь? я не пишу. я разговариваю. вы отдыхаете? они не ждут? они помогают. он говорит. Вы не хотите? ты не спрашиваешь. мы входим. мы не понимаем. ты не слушаешь. они не читают ли?/не учатся ли? молчит. мы идём. они не прийдут. хочешь? Вы не работаете. Люблю.
+8 # Elena N 26.09.2014 14:14
Упражнение 5.6.
1) Sadık burada/orada.
2) Sadık dondurma yiyor.
3) Ali kremalı dondurma seviyor.
+5 # Dildora 21.10.2014 21:58
А почему только на первом уроке есть аудио проигрыватель?
+8 # -Creat!ve- 22.10.2014 07:58
В третьем тоже есть. В оригинале вообще не было аудио, я их нашел, чтобы показать звуки (тема первого урока). Звуки показаны, дальше самостоятельно. ..
+6 # Татьяна 05.03.2015 12:05
Нужна помощь!!!
Почему в примере "2. Ben arkadaşlarımı bekliyorum. Я жду друга." такие аффиксы для arkadaş? Даже если Я жду друзей, а не друга, то "arkadaşlarım", правильно? Это опечатка или я что-то упускаю?
Спасибо!
+11 # Elena N 05.03.2015 23:38
1 шаг: делаем из друга множественное число:
arkadaş -> arkadaşlar

2 шаг: добавляем суффикс принадлежности:
arkadaşlar -> arkadaşlarım

3 шаг: глагол beklemek требует винительного падежа. (в общем-то, как и в русском языке "жду кого?" моИХ друзЕЙ)
Но когда случай не тах похож на русский, это можно посмотреть в словаре. Например, в моём словаре, это выглядит так:
"beklemek -i 1) ждать, ожидать кого-что"
Вот это "-i" после глагола означает, что он требует добавления суффикса "-i" от своего дополнения.
arkadaşlarım -> arkadaşlarımı

Извините, что так подробно. Большинство из этого Вы знаете. Но это может быть кому-то ещё пригодится....
0 # Татьяна 24.03.2015 16:36
Спасибо огромное, пошаговое объяснение - это самое то)). Забежала я вперед, падежи позже в уроках. СПАСИБО
0 # Галина 25.11.2016 09:50
"Особенностью 2-го лица множественного числа является то, что здесь допустимы два аффикса: ın (in, un, ün) и ınız (iniz, unuz, ünüz)."
Хотелось бы узнать в каком случае какой из двух аффиксов используется? или допускается и тот и тот вариант?
0 # Галина 25.11.2016 13:04
возможно сделала неправильно, но получилось как то так:
1) Ben istiyorum, ben istemiyorum, ben istiyor muyum.
Sen istiyorsun, sen istemiyorsun, sen istiyor musun.
O istiyor, o istemiyor, o istiyor mu.
Biz istiyoruz, biz istemiyoruz, biz istiyor muyuz.
Siz istiyorsunuz, siz istemiyorsunuz, siz istiyor musunuz.
Onlar istiyorlar, onlar istemiyorlar, onlar istiyorlar mı.
2) Ben yazıyorum, ben yazmıyorum, ben yazıyor muyum.
Sen yazıyorsun, sen yazmıyorsun, sen yazıyor musun.
O yazıyor, o yazmıyor, o yazıyor mu.
Biz yazıyoruz, biz yazmıyoruz. Biz yazıyor muyuz.
Siz yazıyorsunuz, siz yazmiyorsunuz, siz yazıyor musunuz.
Onlar yazıyorlar, onlar yazmiyorlar, onlar yazıyorlar mı.
3) Ben konuşuyorum, ben konuşmuyorum, ben konuşuyor muyum.
Sen konuşuyorsun, sen konuşmuyorsun, sen konuşuyor musun.
O konuşuyor, o konuşmuyor, o konuşuyor mu.
Biz konuşuyoruz, biz konuşmuyoruz, biz konuşuyor muyuz.
Siz konuşuyorsunuz, siz konuşmuyorsunuz , siz konuşuyor musunuz.
Onlar konuşuyorlar, onlar konuşmuyorlar, onlar konuşuyorlar mı.
4) Ben söylüyorum, ben söylemiyorum, ben söylüyor muyum.
Sen söylüyorsun, sen söylemiyorsun, sen söylüyor musun.
O söylüyor, o söylemiyor, o söylüyor mu.
Biz söylüyoruz, biz söylemiyoruz, bis söylüyor muyuz.
Siz söylüyorsunuz, siz söylemiyorsunuz , siz söylüyor musunuz.
Onlar söylüyorlar, onlar söylemiyorlar, onlar söylüyorlar mı.
5) Ben dönüyorum, ben dönmüyorum, ben dönüyor muyum.
Sen dönüyorsun, sen dönmüyorsun, sen dönüyor musun.
O dönüyor, o dönmüoyr, o dönüyor mu.
Biz dönüyoruz, biz dönmüyoruz, biz dönüyor muyuz.
Onlar dönüyorlar, onlar dönmüyorlar, onlar dönüyorlar mı.
0 # Галина 25.11.2016 13:05
Упражнение 5.2 (продолжение)
6) Ben susuyorum, ben susmuyorum, ben susuyor muyum.
Sen susuyorsun, sen susmuyorsun, sen susuyor musun.
O susuyor, o susmuyor, o susuyor mu.
Biz susuyoruz, biz susmuyoruz, biz susuyor muyuz.
Siz susuyorsunuz, siz susmuyorsunuz, siz susuyor musunuz.
Onlar susuyorlar, onlar susyorlar, onlar susuyorlar mı.
7) Ben geliyorum, ben gelmiyorum, ben geliyor muyum.
Sen geliyorsun, sen gelmiyorsun, sen geliyor musun.
O geliyor, o gelmiyor, o geliyor mu.
Biz geliyoruz, biz gelmiyoruz, biz geliyor muyuz.
Siz geliyorsunuz, siz gelmiyorsunuz, siz geliyor musunuz.
Onlar geliyorlar, onlar gelmiyorlar, onlar geliyorlar mı.
8) Ben gidiyorum, ben gitmiyorum, ben gidiyor muyum.
Sen gidiyorsun, sen gitmiyorsun, sen gidiyor musun.
O gidiyor, o gitmiyor, o gidiyor mu.
Biz gidiyoruz, biz gitmiyoruz, biz gidiyor muyuz.
Siz gidiyorsunuz, siz gitmiyorsunuz, siz gidiyor musunuz.
Onlar gidiyorlar, onlar gitmiyorlar, onlar gidiyorlar mı.
9) Ben bakıyorum, ben bakmıyorum, ben bakıyor muyum.
Sen bakıyorsun, sen bakmıyorsun, sen bakıyor musun.
O bakıyor, o bakmıyor, o bakıyor mu.
Biz bakıyoruz, biz bakmıyoruz, biz bakıyor muyuz.
Siz bakıyorsunuz, siz bakmıyorsunuz, siz bakıyor musunuz.
Onlar bakıyorlar, onlar bakmıyorlar, onlar bakıyorlar mı.
10) Ben seviyorum, ben sevmiyorum, ben seviyor muyum.
Sen seviyorsun, sen sevmiyorsun, sen seviyor musun.
O seviyor, o sevmiyor, o seviyor mu.
Biz seviyoruz, biz sevmiyoruz, biz seviyor muyuz.
Siz seviyorsunuz, siz sevmiyorsunuz, siz seviyor musunuz.
Onlar seviyorlar, onlar sevmiyorlar, onlar seviyorlar mı.
0 # Галина 25.11.2016 13:20
Упражнение 5.3:
Он (она) ждет. Ты приходишь? Я не пишу. Я говорю. Вы отдыхаете? Они не ждут? Они помогают. Он (она) говорит. Вы не хотите? Ты не спрашиваешь. Мы входим. Мы не рассказываем. Ты не отдыхаешь. Они не читают? Он (она) молчит. Мы идем. Они приходят. Ты хочешь? Вы не работаете. Я люблю.