Изучаем турецкий язык с нуля!
Ders 14


Урок 14

Словарь урока

ağrımak - болеть
baş - голова
bina - здание
bluz - блузка
bulmacayı çözmek - разгадывать
   кроссворд, ребус
caz çalmak - играть джаз
diş(ini) çektirmek - удалять зуб
düğme - пуговица
düğme dilmek - пришивать пуговицу
ehliyet - водительские права
gökkuşağı - радуга
kaldırmak - поднимать
kamyon - грузовой автомобиль,
   грузовик
keman - скрипка
keman çalmak - играть на скрипке
meşgül - занят (-а, -ы)
ödül - премия
pasta - торт
resim çekmek - фотографировать
resim çizmek - рисовать
sene - год
ses - голос, звук
sessiz - тихо, беззвучно
sirk - цирк
son - последний, конец
ütü yapmak - гладить
yakalamak - ловить, хватать
yüzmek - плавать

Формы возможности (невозможности) и просьбы (-a/-e bilmek)

Русскому модальному глаголу «мочь-смочь» в турецком языке соответствует особая форма, которая выражает возможность (невозможность) какого-либо события или действия и просьбу. Подсказка

Образование этой формы происходит таким образом: к основе глагола присоединяется аффикс -a / -e (если основа глагола оканчивается на согласный и -ya, -ye, если на гласный) и основа глагола bilmek, затем аффикс настоящего - будущего времени -ir и личные аффиксы.

Ben çal + а + bil + ir + im
Sen çal + a + bil + ir + sin
O çal + a + bil + ir
Biz çal + a + bil + ir + iz
Siz çal + a + bil + ir + siniz
Onlar çal + a + bil + ir + ler
  oku + ya + bil + ir + im
oku + ya + bil + ir + sin
oku + ya + bil + ir
oku + ya + bil + ir + iz
oku + ya + bil + ir + siniz
oku + ya + bil + ir + ler
Ben gel + e + bil + ir + im
Sen gel + e + bil + ir + sin
O gel + e + bil + ir
Biz gel + e + bil + ir + iz
Siz gel + e + bil + ir + siniz
Onlar gel + e + bil + ir + ler
  yürü + ye + bil + ir + im
yürü + ye + bil + ir + sin
yürü + ye + bil + ir
yürü + ye + bil + ir + iz
yürü + ye + bil + ir + siniz
yürü + ye + bil + ir + ler

Gitar çalabilirim. - Я могу играть на гитаре.
Taksi çağırabiliriz. - Мы можем вызвать такси.
Yarın yağmur yağabilir. - Завтра может пойти дождь.
İngilizce konuşabilirim. - Я могу говорить по-английски.

Вопросительная форма

Ben gelebilir miyim?
Sen gelebilir misin?
O gelebilir mi?
Biz gelebilir miyiz?
Siz gelebilir misiniz?
Onlar gelebilirler mi?

1. Sınıfa girebilir miyim? - Можно войти (в класс)?
2. Dışarı çıkabilir miyim? - Можно выйти?

Отрицательная форма

Отрицательная форма глагола выражает невозможность какого-либо действия или события. Отрицательная форма складывается из аффикса -a / -e (-ya / -ye), отрицательных аффиксов настоящего-будущего времени -maz / -mez и -ma / -me для форм 1-го лица единственного и множественного числа (ben, biz) и личных аффиксов.

  yapmak okumak
Ben
Sen
O
Biz
Siz
Onlar
yap + a + ma + m
yap + a + maz + sın
yap + a + maz
yap + a + ma + y + ız
yap + a + maz + sınız
yap + a + maz + lar
oku + ya + ma + m
oku + ya + maz + sın
oku + ya + maz
oku + ya + ma + y + ız
oku + ya + maz + sınız
oku + ya + maz + lar
  gelmek söylemek
Ben
Sen
O
Biz
Siz
Onlar
gel + e + me + m
gel + e + mez + sin
gel + e + mez
gel + e + me + y + iz
gel + e + mez + siniz
gel + e + mez + ler
söyle + ye + me + m
söyle + ye + mez + sin
söyle + ye + mez
söyle + ye + me + y + iz
söyle + ye + mez + siniz
söyle + ye + mez + ler

1. Ahmet derste sessiz oturamaz. - Ахмет не может тихо сидеть на уроке.
2. Arkadaşım denizde yüzemez. - Мой друг не может плавать в море.

Упражнение 14.1. Напишите глаголы в утвердительной, вопросительной и отрицательной форме (аспект возможности / невозможности).

Konuşmak, inanmak, yapmak, gelmek, yüzmek, gitmek, görmek yürümek.

Данная форма (-a/-e bilmek), присоединяя к себе аффиксы настоящего-будущего времени, выражает возможность / невозможность действия как таковую, в широком (обычном, привычном) смысле слова, например İnsan konuşabilir («Человек может говорить») Tavşan uçamaz («Заяц не может летать»). Если же эта форма присоединяет аффиксы настоящего, прошедшего, будущего и т.д. времен, то смысл предложения видоизменяется.

Ben yazabiliyorum
Sen yazabiliyorsun
O yazabiliyor
Biz yazabiliyoruz
Siz yazabiliyorsunuz
Onlar yazabiliyorlar
  yazabildim
yazabildin
yazabildi
yazabildik
yazabildiniz
yazabildiler
  yazabileceğim
yazabileceksin
yazabilecek
yazabileceğiz
yazabileceksiniz
yazabilecekler

Так, данная форма (-a / -e bilmek), присоединяя к себе аффикс настоящего времени данного момента, привносит значение, которое может быть понято из ситуативного контекста, например фраза Onu görebiliyorum. - «Я вижу его» должна пониматься как «Я могу видеть его сейчас, в конкретный момент, в момент говорения, а не вообще.

1. Ödevleri iki saatte ancak bitirebildim. - Я смог закончить домашнее задание за два часа.

2. Gelecek seneye yeni binada ders yapabileceğiz. - В следующем году мы сможем заниматься в новом здании.

Отрицательная и вопросительная формы

Ben yazamıyorum
Sen yazamıyorsun
O yazamıyor
Biz yazamıyoruz
Siz yazamıyorsunuz
Onlar yazamıyorlar
  yazamadım
yazamadın
yazamadı
yazamadık
yazamadınız
yazamadılar
  yazamayacağım
yazamayacaksın
yazamayacak
yazamayacağız
yazamayacaksınız
yazamayacaklar
Ben yazabiliyor muyum?
Sen yazabiliyor musun?
O yazabiliyor mu?
Biz yazabiliyor muyuz?
Siz yazabiliyor musunuz?
Onlar yazabiliyorlar mı?
  yazabildim mi?
yazabildin mi?
yazabildi mi?
yazabildik mi?
yazabildiniz mi?
yazabildiler mi?
  yazabilecek miyim?
yazabilecek misin?
yazabilecek mi?
yazabilecek miyiz?
yazabilecek misiniz?
yazabilecekler mi?
  1. Başım ağrıyor. Ders çalışamıyorum. - У меня болит голова. Я не могу заниматься.
  2. Dün akşam elektrikler gitti. Ödevlerimi biteremedim. - Вчера вечером отключили электричество. Я не смог закончить домашнее задание.
  3. Hafta sonu yağmur yağacak. Biz pikniğe gidemeyeceğiz. - В конце недели пойдет дождь. Мы не сможем пойти на пикник.

Упражнение 14.2. Ответьте на вопросы, используя аффиксы настоящего-будущего времени.

  1. Hangi hayvan uçabilir?
  2. Hangi hayvan yüzebilir?
  3. Hangi hayvan konuşabilir?
  4. Hangi hayvan hızlı koşabilir?
  5. Hangi hayvan fare yakalayabilir?

Упражнение 14.3. Дайте отрицательный ответ в форме возможности/невозможности (настоящее будущее время и настоящее время данного момента).

  1. Ressam, bu resmi çizebilir.
  2. Öğleden sonra eve gidebilirsiniz.
  3. Türkçeyi öğrenebiliyor musunuz?
  4. Akşamları kitap okuyabiliyor musun?
  5. Maaşınızı ayın sonunda alabilirsiniz.
  6. Bu dar yoldan kamyon geçebilir mi?
Ключ

Упражнение 14.4. Напишите предложения, используя глаголы, данные в скобках, в форме возможности / невозможности (настоящее-будущее время).

  1. Ahmet çok güzel İngilizce (konuşmak).
  2. Can, Çin yemekleri (yapmak).
  3. Ben üç büyük pasta (yemek).
  4. Sen Türkçe (konuşmak).
  5. O, araba (kullanmak).
  6. Sibel şarkı (söylemek).
  7. Biz Türkçe (öğrenmek).
  8. Siz cevap (vermek).
  9. İskender araba (tamir etmek).
  10. Tiyatrocular rol (yapmak).
  11. Ben futbol (oynamak).
  12. Oya keman (çalmak).
  13. O sana yardım (etmek).
  14. Siz sinemaya (gitmek).
Ключ

Упражнение 14.5. Напишите предложения в форме возможности / невозможности (настоящее-будущее время)

  1. Hafta sonu Uludağ’a çıkacağım.
  2. Yaz tatilinde Palandöken’e gideceğiz.
  3. Salih’e para vermeyeceğim.
  4. Gelecek yıl araba alacağım.
  5. Üniversiteyi bitirince doktor olacağım.
  6. Ayşe ‘nin doğum günü için bluz alacağım.
Ключ

Упражнение 14.6. Выберите из правой колонки подходящее по смыслу продолжение фразы.

1. Onlar çok ağır
2. Ahmet çok meşgul
3. Bugün hava çok güzel
4. Ali Bey çok yaşlı
5. İngilizce çok zor
6. Sana yardım edemem
7. Dişimi çektirdim
  A) çok işim var
B) pikniğe gidebiliriz
С) o koşamaz
D) Ayşe onları kaldıramaz
E) o pikniğe gelemez
F) yemek yiyemem
G) ben konuşamam
Ключ

Упражнение 14.7. Ответьте на вопросы в форме возможности/невозможности (прошедшее категорическое время).

  1. Dün gökkuşağının resmini çekebildin mi?
  2. Çiğdem koşu yarışmasında birinci olabildi mi?
  3. Zeynep, saçlarını kestirebildi mi?
  4. Ekram babasının arabasını alabildi mi?
  5. Ressam Bora yeni tablosunu biterebildi mi?
  6. Gazetedeki ödüllü bulmacayı çözebildi mi?
  7. Suna rolünü iyi yapabildi mi?
  8. Kardeşine hediye alabildin mi?
  9. Şahin ehliyet alabildi mi?
  10. Dün sirke gidebildin mi?
Ключ

Упражнение 14.8. Задайте вопрос в форме возможности/невозможности (прошедшее категорическое время).

  1. Hayır, sorunun cevabını bilemedi.
  2. Hayır, Esra ve Cenk evlenemediler.
  3. Hayır, ben güzel caz çalamam.
  4. Hayır, konferansi dinleyemedim.
  5. Hayır, trene yetişemedim.
  6. Hayır, evi bulamadım.
  7. Hayır, karları temizleyemedik.
Ключ

Упражнение 14.9. Выполните упражнение по образцу.

Sen / futbol oynamak / basketbol oynamak
Sen futbol oynayabilir misin? Hayır, oynayamam, fakat basketbol oynayabilirim.

  1. sen / koşmak / yürümek
  2. sen / ütü yapmak / düğme dikmek
  3. o / yemek yapmak / yemek yemek
  4. o / Türkçe konuşmak / Türkçe yazmak
  5. siz / resim yapmak / şarkı söylemek
  6. siz / yemek yemek / çay içmek
  7. onlar / kitap okumak / gazete okumak
  8. onlar / araba tamir etmek / bisiklet tamir etmek
Ключ

Словообразовательный аффикс -la-, -le-

Аффикс -la-, -le- в турецком языке глаголообразующим, т.е., присоединяясь к именам существительным, прилагательным, реже к числительным, образует глаголы:

Temiz-le-mek - чистить
Kötü-le-mek - ухудшать, портить
Hazır-la-mak - готовить
Su-la-mak - поливать
Pis-le-mek - загрязнять
Şişman-la-mak - толстеть
Zayıf-la-mak - худеть
Ütü-le-mek - гладить (утюгом)
Kilit-le-mek - запирать (на замок)
Zehir-le-mek - отравлять
Karşı-la-mak - встречать
Kuru-la-mak - сушить
Tekrar-la-mak - повторять
Göz-le-mek - ждать, ожидать, выжидать
Yol-la-mak - посылать, отправлять
Tuz-la-mak - солить
İş-le-mek - работать, функционировать
Etki-le-mek - влиять

Упражнение 14.10. Присоедините словообразовательный аффикс -la-, -le- к словам, стоящим в скобках.

  1. Mustafa, babasını Ankara’ya (yol).
  2. Tank odasını (temiz).
  3. Nazmeye Teyze, gömleklerini yarın (ütü).
  4. Babam bu yıl çok (şişman).
  5. Annem, tabakları (kuru).
Ключ

Упражнение 14.11. Прочитайте текст и ответьте на вопросы.

Nasrettin Носа

Bir gece Nasrettin Hoca’nın evine hırsız girmiş. Hoca, hırsızın eve girdiğini görmüş Подсказка, hemen dolaba saklanmış. Hırsız, Nasrettin Hoca’nın evinde çalacak bir şeyПодсказка bulamamış. Gözüne bir dolap çarpmış Подсказка. Belki içinde pahalı şeyler vardır diye dolabın kapağını açmış. Dolabı açtığı zamanПодсказка karşısında Hoca’yı görmüş. Çok şaşırmış. «Aman Hocam siz burada mıydınız?» diye sormuş. Hoca «Evet buradaydım». Evde hiç bir şey yok, o yüzden utandım, buraya saklandım diye cevap vermiş.

  1. Nasrettin Носа, dolaba niçin saklanmış?
  2. Hırsız dolabı niçin açmış?
  3. Hırsız, dolabı açınca niçin şaşırmış?
  4. Hoca, hırsıza ne demiş?

ТЕМА: Извините, где банк?
Affedersiniz banka nerede?

Упражнение 14.12. Прочитайте диалог.

—  Affedersiniz, buralarda banka var mı?
Evet, var.
Nasıl gidebilirim? Tarif eder misiniz?
Tabii ki. Bu çok kolay. Şimdi o mağazadan sola dönün. Sonra Millet caddesinden doğru yürüyün. Az ileride büyük bir süpermarket göreceksiniz. Banka süpermarketin karşısında.
Yardımınız için çok teşekkürler.
Rica ederim. Önemli değil.
—  Affedersiniz, yakınlarda hastahane var mı?
Evet, var.
Tarif eder misiniz?
Işıklardan sağa dönün. Orada bir durak var. 3 numaralı otobüse binin. Beşinci durakta inin. Sonra caddenin karşı tarafına geçin. Biraz ileride hastahane göreceksiniz.
Çok teşekkür ederim.
Bir şey değil.

Запомните конструкции, которые помогут вам спросить и объяснить дорогу.

Affedersiniz - Извините
Nasıl gidebilirim? - Как я могу добраться?
Tarif eder misiniz? - Не подскажите (как добраться)? (досл.: дадите описание)
Mağazadan sola (sağa) dönmek - от магазина поворачивать налево (направо)
Millet caddesinden doğru yürümek - идти прямо по улице Millet
Ileride - впереди
Işıklar - светофор
Yakınlarda - поблизости
Otobüse binmek - садиться на автобус
Beşinci durakta inmek - выходить на пятой остановке
Geçmek - проходить, переходить

Упражнение 14.13. Ответьте на вопросы.

   
Yüzme havuzu
   
Benzin
İstasyonu
C
e
v
d
e
t

P
a
ş
a

C
a
d
d
e
s
i
      M
i
l
l
e
t

C
a
d
d
e
s
i
okul
  V a t a n  C a d d e s i  
Postahane
     
Migros
(süpermarket)
  V e f z i  P a ş a  C a d d e s i  
Ali Paşa Camii
Fotoğrafçi
 
hastahane
Kent sineması
  1. Hastananeden Benzin İstasyonuna nasıl gidebilirim?
  2. Yüzme havuzundan Kent sinemasına nasıl gidebilirim?
  3. Fotoğrafçiden Yüzme havuzuna nasıl gidebilirim?
  4. Migrostan postahaneye nasıl gidebilirim?
  5. Ali Paşa Camiinden okula nasıl gidebilirim?


Только зарегистрированные пользователи могут добавлять комментарии.