Изучаем турецкий язык с нуля!
Ders 15


Урок 15. Долженствовательное наклонение

Словарь урока

araba kullanmak - водить машину
beslemek - кормить
çocuk yuvası - детский сад
gerçekten - в действительности,
на самом деле
gerçekten mi? - правда?
götürmek - приводить, отводить
gurur duymak - гордиться
havlamak - лаять
hayvanat bahçesi - зоопарк
izin almak - спрашивать разрешение
kalın - толстый, теплый
kesik - отрезанный, отрубленный
meslek - профессия
mide - желудок
nöbetçi - дежурный
özen göstermek - стараться
saygı - уважение
saygı göstermek - уважать
seçmek - выбирать
soğuk - холодно, холодный
uzak - далеко

Долженствовательное наклонение (-malı / -meli)

Для выражения долженствования, необходимости действия в турецком языке используется аффикс -malı / -meli, присоединяющийся к основе глагола. Затем следует вставочная буква y перед личными окончаниями, начинающимися с гласной, и сами личные окончания.

Ben gitmeliyim (Я должен идти)
okumalıyım (Я должен читать)
Sen gitmelisin (Ты должен идти)
okumalısın (Ты должен читать)
О gitmeli (Он должен идти)
okumalı (Он должен читать)
Biz gitmeliyiz (Мы должны идти)
okumalıyız (Мы должны читать)
Siz gitmelisiniz (Вы должны идти)
okumalısınız (Вы должны читал.)
Onlar gitmeliler (Они должны идти)
okumalılar (Они должны читать)
  1. Bu yıl çok kitap okumalıyım. - В этом году я должен прочитать много книг.
  2. Büyüklerimize karşı saygılı olmalıyız. - Мы должны уважать старших.

Отрицательная и вопросительная формы образуются по общим правилам.

 
Ben gitmemeliyim
(Я не должен идти)
okumamalıyım
(Я не должен читать)
 
Sen gitmemelisin
(Ты не должен идти)
okumamalısın
(Ты не должен читать)
 
О gitmemeli
(Он не должен идти)
okumamamalı
(Он недолжен читать)
 
Biz gitmemeliyiz
(Мы не должны идти)
okumamalıyız
(Мы не должны читать)
 
Siz gitmemelisiniz
(Вы не должны идти)
okumamalısınız
(Вы не должны читать)
 
Onlar gitmemeliler
(Они не должны идти)
okumamalılar
(Они не должны читать)

Akşam geç yatmamalısın. - Ты не должен поздно ложиться спать.

 
Ben gitmeli miyim?
okumalı mıyım?
 
Sen gitmeli misin?
okumalı mısın?
 
O gitmeli mi?
okumalı mı?
 
Biz gitmeli miyiz?
okumalı mıyız?
 
Siz gitmeli misiniz?
okumalı mısınız?
 
Onlar gitmeliler mi?
okumalılar mı?

Yemekten sonra dişlerimizi fırçalamalı mıyız? - Мы должны чистить зубы после еды?

Упражнение 15.1. Напишите предложения в утвердительной форме долженствовательного наклонения.

  1. Erken yat
  2. Yemekten önce ellerimizi yıka
  3. Çok ders çalış
  4. Dişlerimizi her gün fırçala
  5. Dışarı çıkmadan önce annemizden izin al
  6. Pantolonumu ütüle
  7. Ali üniversite imtihanını kazan
Ключ

Упражнение 15.2. Напишите предложения в отрицательной форме долженствовательного наклонения.

  1. Sigara iç
  2. Sınıfta çok konuş
  3. Arkadaşlarınla kavga et
  4. Yalan söyle
  5. Dersten önce televizyon seyret
Ключ

Упражнение 15.3. Напишите, что мы должны сказать, если:

  1. Öğretmen ders anlatıyor. Tayfun konuşuyor. (Ona ne söylemelisiniz?)
  2. İsmail çok hasta. Ama hastahaneye gitmek istemiyor. (Ona ne söylemelisiniz?)
  3. Ali okula gidecek. Fakat hâlâ yatıyor. (Ona ne söylemelisiniz?)
  4. Yarın sınav var. Ayşe ders çalışıyor. (Ona ne söylemelisiniz?)
  5. Kar yağıyor. Ahmet okula gidecek. (Ona ne söylemelisiniz?)

Упражнение 15.4. Дайте утвердительный и отрицательный ответы, используя формы долженствовательного наклонения.

  1. Onlar yarın buraya gelmeliler mi?
    Evet, 
    Hayır,
  2. Selma, çay hazırlamalı mı?
    Evet, 
    Hayır,
  3. Takım elbisemi giymeli miyim?
    Evet, 
    Hayır,
  4. Hafta sonu hayvanat bahçesine gitmeli miyiz?
    Evet, 
    Hayır,
  5. Akşam ders çalışmalı mıyız?
    Evet, 
    Hayır,
  6. Öğrenciler imtihana hazırlanmalılar mı?
    Evet, 
    Hayır,
Ключ

Упражнение 15.5. Задайте вопрос в форме долженствовательного наклонения.

  1. Kardeşimi aramalıyım.
  2. Hayvanları beslemelisin.
  3. Bol bol spor yapmalıyız.
  4. Ahmet’i doktora götürmeliyim.
  5. Yemekten sonra ellerini yıkamalısın.
Ключ

Упражнение 15.6. Составьте предложения.

  1. yardımcı / babamıza / olmalıyız / annemize
  2. yemekten dişlerimizi / sonra / fırçalamalıyz
  3. soğuk / kalın / havalarda / elbiseler / giymelisin
  4. otobüs durağında / tam / olmalıdır / onlar / saat sekizde
  5. bitirmeliyim / bu kitabı / hafta sonu
Ключ

Долженствовательное наклонение. Прошедшее время

Формы долженствовательного наклонения могут стоять в прошедшем времени и, соответственно, переводиться на русский язык как «я, ты, он должен был», «она должна была», «мы, вы, они должны были».

Ben gitmeliydim
Sen gitmeliydin
O gitmeliydi
Biz gitmeliydik
Siz gitmeliydiniz
Onlar gitmeliydiler

gitmemeliydim
gitmemeliydin
gitmemeliydi
gitmemeliydik
gitmemeliydiniz
gitmemeliydiler

gitmeli miydim?
gitmeli miydin?
gitmeli miydi?
gitmeli miydik?
gitmeli miydiniz?
gitmeli miydiler?

  1. Nöbetçi öğrenci teneffüste tahtayı silmeliydi. - Дежурный ученик должен был стереть с доски на перемене.
  2. Bana bu sözleri söylememeliydin. - Ты не должен был говорить мне эти слова.
  3. Dün odamı temizlemeli miydim? - Разве я должен был убрать мою комнату?
  4. Arkadaşım Ali’yi çağırmamalı mıydım? - Разве я не должен был позвать друга Али?

Упражнение 15.7. Образуйте утвердительные, отрицательные и вопросительные формы долженствовательного наклонения прошедшего времени от следующих глаголов.

Söylemek, yardım etmek, saygı göstermek, aramak, sigara içmek, çalışmak, bilmek

Форма -dan/-den beri

Имя, к которому присоединяется аффикс исходного падежа -dan (-tan) / -den (-ten) и послелог beri, обозначает исходный пункт во времени, начиная с которого совершается действие. Данная форма переводится на русский язык с помощью предлогов «с», «от», «вот уж».

Betül üç yıldan beri çocuk yavaşına gidiyor. - Бетюль с трех лет ходит в садик.
Aslı’yı beş aydan beri tanıyorum. - Вот уж пять месяцев, как я знаком с Асли.

Если исходный временной пункт выражается глаголом, то к основе глагола сначала присоединяется восьмивариантный аффикс -dık (-dik, -duk, -dük) / -tık (-tik, -duk, -dük) с меной согласного к в ğ, затем личные аффиксы и аффикс исходного падежа. При переводе на русский язык используется сложноподчиненное предложение с союзом «с тех пор как».

Geldiğinden beri iki saat geçti. - С тех пор как он пришел, прошло два часа.

Упражнение 15.8. Заполните пропуски.

  1. Seneler Almatı’da otur.
  2. Birkaç ay sinemaya git.
  3. Uzun yıllar Ayşe gör.
  4. Beş ay Türkçe öğren.
  5. Ali yıl araba kullan.
  6. Ben 1995’ bilgisayar kullan.
  7. Annem sabah çamaşır yık.
  8. Kardeşim gece uyu.
  9. Ablam beş yıl öğretmenlik yap.
  10. Sokaktaki köpek gece havla.
Ключ

Упражнение 15.9. Заполните пропуски.

  1. Aslı ile Betül birbirlerini seneden tanıyorlar.
  2. Beyza beri kimya çalışıyor.
  3. hafta pazara gitmi.
  4. İki annemi gör.
  5. Mehmet Bey beri kirada yaş.
  6. Anar aydan Türkçe öğren.
  7. Nurgül’ ün satten başı ağnyor.
  8. saatten beri yağmur yağ.
  9. Çamaşır makinamız beri bozuk.
  10. Dedemin kulağı den duymuyor.
  11. Annemin gözleri beri uzağı görmüyor.
  12. Aygerim’in den beri midesi ağrıyor.
  13. Beyza’nın den dişi .
  14. Saat beri elektrik kesik.

Упражнение 15.10. Ответьте на вопросы.

  1. Ne zamandan beri anneni görmüyorsun?
  2. Ne zamandan beri sinemaya gitmiyorsun?
  3. Ne zamandan beri rejim yapıyorsun?
  4. Ne zamandan beri ders çalışıyorsun?
  5. Televizyonumuz ne zamandan beri bozuk?
  6. Komşunuzun bebeği ne zamandan beri ağlıyor?

ТЕМА: Родители и дети.
Anababalar ve çocuklar

Упражнение 15.11. Прочитайте текст и ответьте на вопросы.

Mükkemel çocuklar

Beyza çok başarılı bir öğrencidir. Beş aydan beri kimya olimpiyatlarına hazırlanıyor. Öğretmeni Mesut Bey son iki aydan beri Beyza’nın kimya çalışmalarına çok özen gösteriyor. Beyza hafta sonları evine gelince ailesi çok mutlu oluyor. O küçüklüğünden beri bilgisayar programcısı olmal istiyor. Kardeşi Betül ise ileride doktorluk mesleğini seçmek istiyor. Annesi ve babası onlarla gurur duyuyorlar. Çünkü onlar gerçekten iyi çocuklar.

  1. Beyza, başarılı bir öğrenci midir?
  2. Beyza, ne zamandan beri kimya olimpiyatlarına hazırlanıyor?
  3. Beyza, hafta sonları okula gidiyor mu?
  4. Beyza, hemşire olmak istiyor mu?
  5. Betül, avukatlık mesleğini seçmek istiyor mu?
  6. Onlar nasıl çocuklar?

Упражнение 15.12. Прочитайте тексты. Ответьте на вопрос в конце текстов.

Genç olmak kolay değil

Ben, Ahmet. Üniversitede okuyorum. Bana göre derslerim normal ve benim düzenli bir hayatım var. Ama annem ve babam benimle aynı fikirde değil. Onlara göre ben daha sağlıklı besinler yemeliyim, daha ciddi elbiseler giymeliyim, daha çok ders çalışmalıyım ve daha iyi notlar almalıyım. Saçlarım daha kısa olmalı, odam daha düzenli olmalı ve arkadaşlarım beni ziyaret ettikleri zaman evde daha sessiz olmalılar.

Ama bence annem ve babam beni anlamıyorlar. Ben ve arkadaşlarım ders çalışıyoruz, görevlerimizi yapıyoruz. Biz sadece gençlik günlerimizi daha güzel yaşamaya çalışıyoruz. Ben biliyorum ki, annem ve babam beni çok seviyorlar. Ben de onları çok seviyorum. Fakat bazen anlaşamıyoruz.

Beni anlıyorsunuz, değil mi? Gördüğünüz gibi genç olmak kolay değil.

Anne-baba olmak kolay değil

Kocam ve ben iyi bir anne-baba olmaya çalışıyoruz. Fakat bazen çocuklarımız mutlu edemiyoruz. Onlara göre biz daha spor giyinmeliyiz, daha spor bir araba almalıyız ve daha farklı müzikler dinlemeliyiz. Onların problemleriyle daha çok ilgilenmeliyiz ve arkadaşları bize geldiklerinde daha güler yüzlü olmalıyız.

En önemlisi ise eve geç gekdiklerinde daha anlayışlı olmalıyız. Ama onlar da biliyor ki, biz her şeyi onlar için istiyoruz ve onları çok seviyoruz.

Beni anlıyorsunuz, değil mi? Gördüğünüz gibi anne-baba olmak kolay değil.

Size göre ideal bir anne-baba ve çocuk nasıl olmalı?

Расскажите, легко ли быть молодым? А взрослым?



Поставьте галочку "поделиться с друзьями", чтобы получать уведомления об ответах на ваши комментарии, иначе их можно будет увидеть только через компьютер, без уведомлений.

Только зарегистрированные пользователи могут добавлять комментарии.

Комментарии  

0 # Ольга 13.12.2016 07:28
Упражнение 15.9.
1. Aslı ile Betül birbirlerini yedi seneden beri tanıyorlar.
2. Beyza yıldan beri kimya çalışıyor.
3. İki haftadan beri pazara gitmiyorum.
4. İki aydan beri annemi görmüyotum.
5. Mehmet Bey yıldan beri kirada yaşıyor.
6. Anar sekiz aydan beri Türkçe öğreniyor.
7. Nurgül’ün altı saatten beri başı ağrıyor.
8. Üç saatten beri yağmur yağıyor.
9. Camaşır makinamız havtadan beri bozuk.
10. Dedemin kulağı senden beri duymuyor.
11. Annemin gözleri yıldan beri uzağı görmüyor.
12. Aygerim’in geceden beri midesi ağrıyor.
13. Beyza’nın öğleden beri dişi ağrıyor.
14. Saatten beri elektrik kesik.