Изучаем польский язык с нуля!
Lekcja dwudziesta ósma


Урок 28

Прошедшее время глаголов

W restauracji

1. Usiądźmy przy tym stoliku koło okna. Okno jest otwarte, więc świeżego powietrza będzie dosyć. перевод текста
2. Czy to jest ta restauracja, o której mi opowiadałeś? Zapomniałem, jak się nazywa.
3. Spójrz na rycerza w zbroi, zaraz sobie przypomnisz!
4. Restauracja „Rycerska”! Przed laty gospodarze podawali tu swoim gościom-rycerzom, a teraz siedzą tu jacyś skromni studenci, jakiś dziennikarz... i nie mogą doczekać się kelnera. перевод текста
5. Kto właściwie obsługuje ten stolik?
(Zjawia się kelner)
перевод текста
6. Dzień dobry państwu. Proszę kartę.
(Kelner kładzie na stole nakrycia i odchodzi)
7. Przejrzyjcie kartę! перевод текста
8. Dla mnie odczytanie i zrozumienie tych wszystkich nazw będzie zbyt trudne.
9. Czyżby rzeczywiście rozumienie ich sprawiało ci do tej pory trudności?
10. Tak, widocznie za mało interesuję się jedzeniem. перевод текста
11. Więc czytaj ty, Olu, i doradź, co mamy zamówić.
12. Czy weźmiecie jakieś zakąski?
13. Ja mam apetyt na sałatkę mięsną.
14. Ja też. перевод текста
15. A ty, Włodku?
16. Dla mnie może być szczupak w galarecie.
(Podchodzi kelner)
17. Słucham państwa.
18. Proszę trzy sałatki mięsne, raz szczupak w galarecie, raz śledź w śmietanie i pieczywo. Zup jeszcze nie wybraliśmy. перевод текста
19. Z zup polecam państwu rosół z makaronem i ogórkową. Są bardzo smaczne.
20. Dobrze. Proszę więc dwie zupy ogórkowe, jeden rosół i dla mnie barszcz z pasztecikiem. перевод текста
21. Barszczu już nie ma. Jest tylko bulion z pasztecikiem. Czy może być bulion?
22. Proszę! перевод текста
23. A czy jest zupa szczawiowa?
24. Owszem, proszę bardzo.
(Kelner odchodzi)
25. Co zamawiacie na drugie danie? Posłuchajcie, co jest!
Pieczeń cielęca, marchewka z groszkiem, frytki
Sztuka mięsa, ziemniaki, mizeria
Wątróbka, buraczki, ziemniaki
Bitki wołowe z kaszą gryczaną, kalafior
Schab pieczony z pieczarkami, kapusta, ziemniaki
Kotlet schabowy, fasolka, sałatka z pomidorów, frytki
Gołąbki z ziemniakami
перевод текста
26. Chwileczkę, czytasz wszystko jednym tchem i nic z tego nie możemy zapamiętać!
Jakie jarzynki są do wątróbki?
перевод текста
27. Buraczki albo sałata zielona do wyboru. перевод текста
28. Dla mnie zamów wątróbkę.
29. A dla mnie schab pieczony.
30. Ja wolę coś z jarskich dań. Pozwól na chwilę kartę! Czy są tam jakieś dania jarskie? Może być bukiet z jarzyn albo omlet ze szpinakiem. перевод текста
31. A dla nas pierożki z mięsem.
* * *
32. Jak długo ten kelner nie przychodzi! Tak szybko przyniósł kartę i nakrycia, a teraz każe nam umierać z głodu. Strasznie mi się chce jeść. перевод текста
33. Widzicie, podaje tamtym państwu, a przecież oni przyszli znacznie później niż my. перевод текста
34. No, nareszcie idzie do nas. Co zamówimy na deser?
35. Chyba kompot z truskawek. перевод текста
36. Dla mnie lody!
37.   Kelner: — Czy państwo wybrali już drugie danie?
38. Owszem. Prosimy wątróbkę, schab pieczony, omlet i dwa razy pierożki z mięsem. I niech pan przyniesie dwie butelki fruktowitu. перевод текста
39.   Kelner: — A co państwu podać na deser?
40. Dwa kompoty z truskawek, jeden kompot z jabłek i dwa razy lody. перевод текста
41. Proszę bardzo.
(Kelner odchodzi)
42. Nareszcie możemy przystąpić do jedzenia! Smacznego!
Po skończonym obiedzie
43. Prosimy o rachunek. перевод текста
44. Płacą państwo 154 (sto pięćdziesiąt cztery) złote 50 (pięćdziesiąt) groszy.
(Marek podaje kelnerowi 200 (dwieście) złotych).
45. Może pan ma drobne? 4 (cztery) złote 50 (pięćdziesiąt) groszy. перевод текста
46. Mam, proszę.
47. Proszę 50 złotych reszty.
Dziękuję państwu. Do widzenia!
48. Dziękujemy również. Do widzenia!
49. Marek, zabierz nasze płaszcze z szatni. перевод текста
50. Rozmieńcie mi 20 (dwadzieścia) złotych. Chciałbym dać coś szatniarzowi.
51. Ja mam drobne. Weź!

Humor

Golonka

Gość do kelnera:
— Proszę o kartę!
— Proszę bardzo, ale i tak wiem, że pan zamówi golonkę.
— Skąd pan wie? Czy pan mnie zna? — pyta uradowany gość.
— Nie, ale nic innego nie ma.

Словарь

barszczyk
bitki wołowe
bukiet z jarzyn
bulion
buraczki
cielęcy

danie
deser
doradzić
fasolka
frytki

galareta
golonka

gołąbki
gość
groszek
gryczana
jabłko
jarski
jarzynki
kalafior
karta
kasza
kelner
kompot
kotlet schabowy
lody
makaron
marchewka
mięsny
mizeria
nakrycie
nazwa
борщ прозрачный
говядина тушеная
тушеные овощи
бульон
свекла тушеная
из телятины,
   телячий
блюдо
сладкое
посоветовать
фасоль
жареный
   картофель
заливное
вареные свиные
   ножки
голубцы
посетитель
горошек
гречневая
яблоко
вегетарианский
гарнир
цветная капуста
меню
каша
официант
компот
свиная отбивная
мороженое
лапша
морковь
мясной
салат из огурцов
прибор
название
odczytać
ogórkowa (zupa)
omlet
pasztecik
pieczarka
pieczeń
pieczywo
pierożki z mięsem
polecać
pomidor
przed laty
przypomnieć sobie
przystąpić
rachunek
rosół
rycerski
rycerz
rozmienić
schab pieczony
skromny
szatniarz
szczawiowy
szczupak
szpinak
sztuka mięsa
śledź
śmietana
świeży
truskawki
uradowany
wątróbka
właściwie
zakąska
zbroja
ziemniaki
zupa
прочитать
рассольник
омлет
пирожок
шампиньон
жаркое
хлеб
пельмени
рекомендовать
помидор
когда-то
вспомнить
приступить
счет
бульон
рыцарский
рыцарь
разменять
жареная свинина
скромный
гардеробщик
щавелевый
щука
шпинат
отварное мясо
сельдь
сметана
свежий
клубника
обрадованный
печенка
собственно
закуска
доспехи
картофель
суп
Nakrycie   Столовый прибор
talerz głęboki
talerz płytki
talerzyk
widelec, łyżka, nóż
solniczka
kieliszek
szklanka
  глубокая тарелка
мелкая тарелка
десертная тарелка
вилка, ложка, нож
солонка
рюмка
стакан
sprawiać trudności   затруднять

pasztecik
pierożek
pierożki z mięsem
пирожок (печеный)
вареник
пельмени

jednym tchem очень быстро, не переводя дыхания
ziemniak (разг. kartofel) картофелина
ziemniaki (kartofle) мн. ч. картофель

меню / menu [мэню] обычно в больших ресторанах
jadłospis
\ karta разг. (= karta potraw)

smacznego!   приятного аппетита!

przypominać sobie со; о czym вспоминать что; о чем
припоминать что

Przypomniał sobie dawno zapomniany wiersz. Он вспомнил давно забытое стихотворение.
Przypomniał sobie list. Он вспомнил письмо.
Przypomniał sobie o liście. Он вспомнил о письме.

przypominać (komu) со; о czym напоминать (кому) что; о чем

Przypomniał im о kilku sprawach. Он напомнил им о нескольких делах.
Przypomniał jej o sobie. Он напомнил ей о себе.
To przypomina utwory klasyczne. Это напоминает классические произведения.

wspominać со вспоминать что

Wspominał dawne czasy. Он вспоминал прежние времена.

wspominać о czym упоминать о чем

Wspomniał о nim w przemówieniu. Он упомянул о нем в своем выступлении.

umierać z czego умирать от чего

umrzeć z głodu
umrzeć z nudów
  умереть от голода, с голоду
умереть от скуки (см. урок 7)

umierać na со только со словами, обозн. болезнь

umrzeć na gruźlicę   умереть от туберкулеза

Restauracja „Rycerska”

Menu

Zakąski   Cena
Śledź w oliwie
Śledź w śmietanie
Sałatka mięsna
Sałatka z drobiu
Sałatka jarzynowa
Karp w galarecie
Szczupak faszerowany
Jajko w majonezie
Nóżki
Szynka
Masło
Pieczywo
  zł. ...
zł. ...
zł. ...
zł. ...
zł. ...
zł. ...
zł. ...
zł. ...
zł. ...
zł. ...
zł. ...
zł. ...

Zupy

Rosół z makaronem
Zupa grzybowa z kluskami
Zupa pomidorowa z ryżem
Zupa szczawiowa z jajkiem
Bulion z pasztecikiem
Barszcz z pasztecikiem
Zupa ogórkowa
Zupa grochowa
Zupa jarzynowa
Flaki

Dania mięsne

Sznycel cielęcy, marchewka z groszkiem, frytki
Mostek cielęcy, kapusta czerwona, ziemniaki
Befsztyk, kalafior, ziemniaki
Kotlet siekany, marchewka, ziemniaki
Wątróbka, buraczki, ziemniaki
Cynaderki z kaszą perłową
Pierożki z mięsem

Dania rybne

Filet z dorsza, surówka, ziemniaki
Szczupak po grecku
Sandacz smażony z pieczarkami, sałata zielona, frytki
Karp z wody, fasolka, ziemniaki
Lin w śmietanie, ziemniaki

Dania z drobiu

Gęś pieczona z jabłkami, frytki
Indyk z borówkami, frytki
Kurczak pieczony, marchewka z groszkiem, frytki
Kaczka pieczona, sałatka z pomidorów, frytki

Dania jarskie

Omlet z groszkiem zielonym
Omlet ze szpinakiem
Jajka sadzone z ziemniakami
Bukiet z jarzyn
Kalafior z masłem
Groszek zielony z masłem
Naleśniki z serem
Leniwe pierożki

Desery

Kompot z truskawek
Kompot z jabłek i śliwek
Kompot z moreli
Krem śmietankowy
Budyń czekoladowy
Galaretka cytrynowa
Tort
Ciastko
Lody

Napoje

Kawa mała
Kawa duża
Herbata
Fruktowit
Oranżada
Piwo jasne
Woda mineralna
Woda sodowa

Wina, wódki, likiery

Wino czerwone
Wino węgierskie wytrawne
Szampan radziecki
Białe reńskie
Miód dwójniak
Koniak francuski
Koniak ormiański
Likier wiśniowy
  Likier miętowy
Czysta wyborowa
Stołeczna
Wiśniak
Śliwowica
Miętówka
Starka
Cherry Brandy

Комментарий

1. Некоторые причастия (а следовательно и существительные) надо образовывать от форм прошедшего времени.

znaleźli
starli
podarli
oparli
  — znaleziony
— starty
— podarty
— oparty
  — znalezienie
— starcie
— podarcie
— oparcie

Особо образуются причастия (и существительные) от глаголов (z)jeść, otworzyć:

(z)jeść
otworzyć
  — (z)jedzony
— otwarty
  — (z)jedzenie
— otwarcie

8. Примеры употребления отглагольных существительных в тексте урока. Напоминаем, что в польском языке они образуются от обоих видов глагола.

Odczytanie i zrozumienie tych wszystkich nazw będzie zbyt trudne.
Czyżby rzeczywiście rozumienie ich sprawiało ci do tej pory trudności?
Za mało interesuję się jedzeniem.

18. Pieczywo — общее название всех булочных изделий. Иногда (напр., в меню) оно заменяет слово chleb или bułka.

33. Слова pani, pan, państwo в сочетании с определяющими словами (а также без них), напр., с указательными местоимениями, имеют значение женщина, мужчина, товарищ, женщины и мужчины, товарищи.

ten, tamten pan
ta, tamta pani
  этот, тот мужчина (товарищ, гражданин)
эта, та женщина (товарищ, гражданка)

Слово państwo требует определения в форме мн. числа.

им. пад.
род. пад.
дат. пад.
вин. пад.
твор. пад.
предл. пад. (o)
ci, tamci państwo
tych, tamtych państwa
tym, tamtym państwu
tych, tamtych państwa
tymi, tamtymi państwem
tych, tamtych państwu
эти, те товарищи, граждане

В сочетании с фамилией (во мн. ч.) слово państwo по значению соответствует русскому „супруги”:

pan Zalewski
pani Zalewska
państwo Zalewscy
  тов. Залевский
тов. Залевская
(супруги) Залевские


— Niech się państwo nie cieszą, bo ja jestem przebrany za kelnera.

Некоторые фамилии принимают в этом значении окончание -owie, при обычном мн. числе с другим окончанием:

пр.:   Urbanowicze
Urbanowiczowie
  (= panowie)
(= państwo)

Прошедшее время глаголов

В глаголах móc, pomóc, в прошедшем времени наблюдается чередование о : ó в основе (см. урок 12: mogłem, pomogłem — mógł, pomógł). В польском языке имеются и другие глаголы с этим типом чередования: nieść, wieźć, wlec, pleść и др., а также производные от них. Основа с гласным ó выступает в 3 лице ед. ч. м. род. Кроме того, у них наблюдается чередование о : е. Основа с е представлена в лично-мужских формах мн. числа:

nieść — niosłem, niósł, niosłyśmy, nieśliśmy

Эти же чередования выступают и во всех произведенных от него глаголах, а именно, в глаголах: zanieść, przynieść, odnieść и др.

wieźć — wiozłem, wiózł, wiozłyśmy, wieźliśmy

То же и в произведенных от него глаголах: zawieźć, przywieźć, odwieźć и др.

wlec — wlokłem, wlókł, wlokłyśmy, wlekliśmy pleść — plotłem, plótł, plotłyśmy, pletliśmy

В третьем лице ед. ч. м. рода глаголов с основой на согласный пишется ł. Это конечное ł звучит только при особенно старательном произношении.

Сравните:

niósł
wiózł
wlókł
pomógł
mógł
plótł
— нес
— вез
— волок
— помог
— мог
— плел

Перед ł представлен тот же согласный, который выступает в первом лице ед. ч. настоящего (будущего простого) времени.

kłaść (kładę)
piec (piekę)
spostrzec (spostrzegę)
usiąść (usiądę)
uciec (ucieknę)
upaść (upadnę)
  — kładł
— piekł
— spostrzegł
— usiadł
— uciekł
— upadł
  (он клал)
(он пек)
(он заметил)
(он сел)
(он сбежал)
(он упал)

В двух последних глаголах в будущем простом времени имеем n; перед ł в прошедшем времени этого звука нет.

Особо образуется прошедшее время глаголов umrzeć, trzeć (производные: zetrzeć, wytrzeć и др.), drzeć (podrzeć), oprzeć (się).

В основе этих глаголов чередуются группы rze : ar.

umrzeć
zetrzeć
podrzeć
oprzeć (się)
  — umarł
— starł
— podarł
— oparł (się)

Подводим итог всему сказанному о прошедшем времени:

В отличие от русского языка, формы прошедшего времени в польском языке образуются с помощью личных окончаний (см. уроки 11, 12).

Во множественном числе имеются особые формы, сочетающиеся лишь с личными существительными м. рода (и местоимением oni). Это так называемые лично-мужские формы.

  Ср.: oni czytali — one czytały

В формах прошедшего времени наблюдаются следующие чередования в глагольных основах:

1) е : а: у глаголов с окончанием - в инфинитиве (см. урок 12).

Основа с гласным e выступает в лично-мужских формах, во всех остальных формах — основа с гласным a:

zapomnieć — zapomniałem, zapomniałyśmy, zapomnieliśmy

2) ą : ę (в произношении о : e): у глаголов с суффиксами --, -ą- (см. урок 14).

Основа с гласным ą выступает в формах ед. ч. м. рода. Во всех остальных формах — основа с гласным ę:

zamknąć — zamknąłem, zamknęłam, zamknęłyśmy, zamknęliśmy

У некоторых глаголов этой группы (так же, как и в русском языке) суффикс -- может утрачиваться.

Cp.:   mokć
zmarzć
zgasć
rosć
  — mókł
— zmarzł
— zgasł
— rósł
  [мук(л)]
[змарз(л)]
[згас(л)]
[рус(л)]

3) о : ó: в небольшой группе глаголов (см. выше). Гласный ó выступает в 3 лице ед. ч. м. рода:

móc — mogłem, mógł, mogłyśmy, mogliśmy

Чередование о : ó наблюдается также у глаголов, утрачивающих суффикс -- в формах прошедшего времени:

(u)rosnąć — (u)rosłem, (u)rósł, (u)rosłyśmy, (u)rośliśmy
(z)moknąć — (z)mokłem, (z)mókł, (z)mokłyśmy, (z)mokliśmy

4) o : e: в небольшой группе глаголов (см. выше). Гласный е выступает в лично-мужских формах. Кроме чередования гласных в глаголе nieść (и производных от него) выступает чередование согласных s : ś, а в глаголе wieźć (и производных от него) — чередование согласных z : ź:

nieść — niosłem (niósł), niosłyśmy, nieśliśmy
wieźć — wiozłem (wiózł), wiozłyśmy, wieźliśmy

5) rze : ar: в небольшой группе глаголов типа oprzeć (się) (см. выше).

Упражнения

I. Ответьте на следующие вопросы:

  1. Czy Włodek przypomniał sobie nazwę restauracji?
  2. Kto przypomniał Włodkowi nazwę restauracji?
  3. Czy Marek przypomina sobie szczegóły pobytu w Moskwie? (tak)
  4. Czy Maryjka przypomniała Markowi, jak razem kupowali książki w Moskwie? (tak)
  5. Czy Maryjce sprawia trudność rozumienie nazw dań?
  6. Jakie zupy wybrali nasi znajomi?
  7. Co wybrali na drugie danie?
  8. Co wybrali na deser?
Klucz

II. Поставьте глаголы в прошедшем времени:

  1. Usiądźmy (девушки и парни) przy tym stoliku koło okna!
  2. Spójrz na rycerza w zbroi i zaraz sobie przypomnisz!
  3. Siedzą tu jacyś skromni studenci.
  4. Kelner podejdzie do stolika i przyniesie kartę.
  5. Czy bierzecie jakieś zakąski? Czy weźmiecie jakieś zakąski?
  6. Ja mam apetyt na sałatkę mięsną.
  7. Dla mnie może być szczupak w galarecie.
  8. Kelner kładzie na stole nakrycie.
  9. Maryjka przywiezie z Polski dużo wrażeń.
  10. Maryjka i Włodek przywiozą z Polski dużo wrażeń.
  11. Kierowca zawiezie nas, dokąd trzeba.
  12. Ona wypije kawę.
  13. One zetrą kurz z mebli.
  14. Ten człowiek ci pomoże.
Klucz

III. Переведите на польский язык:

  1. О чем я должен был тебе напомнить?
  2. Перед отъездом нам надо (предстоит) еще посетить музей.
  3. Куда нам сегодня пойти обедать?
  4. Они должны были приехать на заре, а до сих пор их еще нет.
  5. Перепишите это немедленно! (Машинистке, резко.)
  6. Посоветуй, что нам выбрать?
  7. Что ж мне было там делать?
  8. Чему мне радоваться?
  9. Я собирался было пойти погулять, но раздумал.
  10. Как же мне его понять, если он говорит не переводя дыхания.
  11. Я не могу вспомнить, кому я должен (внутр. необх.) сегодня позвонить.
Klucz


Только зарегистрированные пользователи могут добавлять комментарии.